Mojtaba Mohammadi, مجتبی محمدی, علی اکبر محمدی فر, معصومه فروزان فرد

بررسی اثر هلالی آبگیر بر پوشش گیاهی با استفاده از بررسی روند شاخص NDVI (مطالعه موردی: مراتع شهرستان های سراوان و راسک- سیستان و بلوچستان

احداث سازه های هلالی آبگیر یکی از روش های اصلاحی نو بنیان و موثر بوده که در بسیاری از مراتع خشک و نیمه خشک کشور با هدف افزایش رطوبت خاک، تغییر میکروکلیمای منطقه، تقویت سفره های آب زیرزمینی، کمک به تنوع گونه ای، حفظ گونه های با ارزش و اجیای مراتع مورد استفاده قرار گرفته می شوند. در این پژوهش به بررسی کارایی اثر هلالی آبگیر بر پوشش گیاهی مراتع مناطق خشک در مقیاس فصلی و سالانه با استفاده از داده های شاخص NDVI پرداخته شده است. نتایج نشان داد که روند پوشش گیاهی در مقیاس فصلی در هر دو منطقه مورد مطالعه صعودی است. از این رو می توان بیان داشت که علارغم کاهش بارندگی، روند احیاء پوشش گیاهی در منطقه مثبت بوده است که نشان دهند اثر موثر سازه های هلالی در احیا پوشش گیاهی در منطقه است.

مدیریت آب باران، پوشش گیاهی، احیاء مراتع، بلوچستان، سنجده مودیس

Mojtaba Mohammadi, معصومه فروزان فرد, علی اکبر محمدی فر

حفاظت از رواناب در حوضه های آبخیز مرزی: اثربخشی سیستم های استحصال آب باران (مطالعه موردی: حوزه آبخیز اسفندک سراوان)

این مطالعه به بررسی نیاز و اهمیت سیستم های سطح حوضه برای کاهش هدررفت آب در شرقی ترین حوضه آبخیز کشور می پردازد، جایی که حوضه های آبخیز مرزی برای مدیریت و حفظ آب به ویژه در مناطق خشک حیاتی هستند. تجزیه و تحلیل مجموعه داده های 22 ساله از سال 2000 تا 2020 نشان می دهد که به طور متوسط بیش از 13 میلیون متر مکعب آبی که این حوضه جمع آوری می کند از طریق رودخانه مرزی از ایران به پاکستان می ریزد. بدون سازه های استحصال آب، آبخیزداری و ذخیره آبخوان، این آب در اثر رواناب هدر می رود. بنابراین، با اجرای سیستم های برداشت آب باران به طور موثر و کارآمد، منطقه می تواند به اهداف توسعه پایدار خود دست یابد و امنیت آبی خود را افزایش دهد.

سازه های آبگیر، TerraClimate، سیستان و بلوچستان، مدیریت منابع آب

سید مسعود سلیمان‌پور, سکینه لطفی‌نسب, امید رحمتی, محبوبه معتمدنیا

بررسی رابطه‌ی بین شوری و سطح تراز آب زیرزمینی حوزه آبخیز بردسیر

برداشت بی‌رویه و غیراصولی از منابع آب زیرزمینی باعث شده که جوامع بشری با کمبود آب مواجه شوند. از طرفی دیگر با برداشت آب شیرین باعث شده که منابع آب به سمت شور شدن پیش برود و به یکی از مشکلات در مناطق نیمه‌خشک و خشک تبدیل شود. با توجه به اهمیت منابع آبی، مطالعه حاضر به‌منظور پایش میزان شوری و سطح تراز آب زیرزمینی در حوزه آبخیز بردسیر واقع در استان کرمان انجام‌شده است. با مراجعه به سازمان تحقيقات منابع آب ايران (تماب) و سازمان آب منطقه‌اي اطلاعات شوری آب و سطح تراز آب زیرزمینی برای دوره آماری 17 ساله (1397-1381) اخذ و مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. مطابق نتایج میزان شوری از حداکثر مقدار ارائه‌شده توسط ویلکوکس كم‌تر بوده است. هم‌چنین مطابق نتایج روند تغييرات شوري در اين محدوده افزايشي بوده است. در دوره آماری به‌طور متوسط سالانه به میزان 005/0 میکرو زیمنس بر سانتی‌متر بر میزان شوری آب افزوده‌شده و درمجموع طی این سال‌ها به میزان 08/0 میکرو زیمنس بر سانتی‌متر آب محدوده شورتر شده است. هم‌چنین تغییرات شوری و سطح تراز آب زیرزمینی در منطقه نشان داد به‌طورکلی شوری آب دارای روند افزایشی با شیب ملایم بوده است. بررسی میانگین سطح تراز آب نشان داد سطح آب زیرزمینی نیز طی سال‌های 82-1381 تا 98-1397 روند کاهشی داشته؛ به‌طوری‌که بررسی مجموع تغییرات سطح تراز آب زیرزمینی در محدوده‌ی بردسیر حاکی از کاهش سطح آب به میزان 6/10 متر رسیده است. پایش تغییرات میزان شوری و سطح تراز آب زیرزمینی اطلاعاتی مناسب برای مدیریت بهتر آبخوان‌ها و سایر منابع آبی ارائه می‌کند.

آبیاری، بارش، سطح ایستابی آب، کیفیت شیمایی، مدیریت آب.

محمدرضا دریائی آفتابی, محمدرضا دریائی آفتابی

تحلیل حداکثر بارش محتمل در ایستگاه سینوپتیک کیش

هدف اصلی این تحقیق برآورد حداکثر بارش محتمل رخ داده در حوضه آبخیز شهری کیش است. در این تحقیق از داده های بارش بیشینه روزانه در ایستگاه کیش طی دوره آماری 1371 تا 1399 استفاده گردید. بر این اساس از دو روش تحلیل فراوانی و حداکثر رگبار محتمل با استفاده از روش هرشفیلد استفاده شد. بر اساس نتایج مقدار حداکثر بارش روزانه مشاهده شده در ایستگاه سینوپتیک کیش 106.8 میلی متر بوده که بر اساس روش تحلیل فراوانی در نرم افزار ایزی فیت نتایج نشان داد که این مقدار بارش دارای دوره بازگشت بالغ بر 20 سال یوده در حالیکه حداکثر بارش با دوره بازگشت 100ساله در این حوضه آبخیز شهری176 میلیمتر برآورد گردید. با استفاده از روش هرشفیلد حداکثر بارش محتمل در منطقه 75 میلیمتر براورد گردید که در مقایسه با مقدار بارش مشاهه شده در آبخیز، روش تحلیل فراوانی می تواند روش دقیق تری باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند برای مدیریت هرزآب های شهری مفید واقع شود.

رگبار طرح، حداکثر بارش محتمل، تحلیل فراوانی، FBS و PMP، جزیره کیش

حمید نوری, حمید نوری, حسن وحید

بررسی خشکسالی برای حمایت از پنجمین نظام کشاورزی سنتی(جیاس)در ایران

نظام هاي ميراث كشاورزي مهم جهاني بهترین و برجسته ترین نمونه هاي كشاورزي سنتي هستند كه از آزمون تاریخ و تجربه سربلند بيرون آمده و الگویي براي پایداري در امنيت غذایي، اشتغال، سلامتي و محيط زیست محسوب ميشوند. نظام کاشت، داشت و برداشت گردوی تویسرکان توسط سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) به عنوان پنجمین نظام میراثی مهم کشاورزی جهان از کشورمان به ثبت جهانی رسید. گرمایش جهانی، تاثیرات زیادی بر افزایش خشکسالی ها، کاهش منابع آب و تغییر شرایط زیستی حوزه های آبخیز کوهستانی ایران مانند تویسرکان دارد. هدف از این تحقیق بررسی خشکسالی از گذشته (1985 تا 2015) تا آینده نزدیک (2015 تا 2034)در تویسرکان واقع در استان همدان و زاگرس مرکزی بااستفاده از مدل GFDL-ESM4-CMIP6 و انواع روش&amp:#172:های مقیاس کاهی در نرم افزار CMHyd و تحت سناریو&amp:#172:های خوش&amp:#172:بینانه (SSP126) و بدبینانه (SSP585) دارد. یافته ها نشان می دهد که علی رقم افزایش فراوانی خشکسالی ها در هردو سناریوی خوش بینانه(25 تا 52 درصد) و بدبینانه(24 تا 45 درصد) و افزایش شدت خشکسالی های بدبینانه(تا 18 درصد) در قرن بیست و یکم، شدت خشکسالی ها در سناریوی خوش بینانه در محدوده این نظام کشاورزی تا 7 درصد کاهش می یابد که تاثیرات فراوانی بر روش های مدیریت درختان گردو در این منطقه دارد.

خشکسالی، جیاس، گزارش ششم، گردو، تویسرکان

فرزانه غلامی, فرزانه غلامی, اعظم غلامی

مروری جامع بر رویکردهای مدل‌سازی سیلاب (مدل‌های سیل مبتنی بر سنجش از دور و GIS)

به عنوان یکی از مخرب ترین بلایای طبیعت، سیل باعث مرگ و میر، تخریب اموال و آسیب های زیرساختی می‌شود و میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می‌دهد. شدت خسارات ناشی از سیل را می‌توان با اعمال مدیریت و پروتکل‌های مناسب کاهش داد. با توجه به توانایی آن در پیش بینی دقیق و کاهش اثرات سیل،، مدل‌سازی سیل یک رویکرد مهم در کنترل سیل است. این تحقیق وضعیت فعلی مدل‌سازی سیل مبتنی بر سنجش از دور (RS) و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) را در شناسایی مناطق خطر سیل ارائه می‌دهد و بنابراین ابزارهای مهمی برای برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیران هستند. مزایا و معایب مدل‌های مبتنی بر سنجش از دور و GIS را بیان می‌کند و ارزیابی می‌کند که چگونه می‌توانند مسیر و اثرات سیل را پیش‌بینی کنند. برای بهبود مدیریت ریسک سیل و کاهش اثرات سیل بر جامعه، مدل سازی مبتنی بر سنجش از دور و GIS قابل اعتماد و مقرون به صرفه است برای مدیران، محققان و برنامه ریزان دولت محلی برای طراحی برنامههای کاهش سیل بسیار مفید و همچنین ابزاری کارآمد خواهد بود و استفاده از این مدل سازی سیل در تحقیقات مورد تاکید است.

سیل، مدل سازی ، سنجش از دور ، سیستم اطلاعات جغرافیایی

ابوالقاسم دادرسی سبزوار, ناهید سبزواری

احیا پوشش گیاهی با رواناب های کم کیفیت ناشی از بارش‌های فصلی

در این مقاله کارآیی سیلاب‌های کم کیفیت به مدت سه سال و با هدف ارزيابي درصد زنده‌ماني گونه‌هاي كشت شده در پروژۀ احیا اراضي بياباني منطقۀ برآبادِ شهرستان سبزوار، مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کاملا تصادفی با سه تيمار (گونه های‌ تاغ، آتریپلکس و قره‌داغ) و 9 تكرار انجام شد. هر کدام از مناطق بوته‌کاری شده در سال‌های مورد تحقیق، به سه قسمت ابتدایی، میانی و انتهایی و هر قسمت به سه بخش ابتدا، میانه و انتها تقسیم و مجموعا نه تکرار حاصل گردید. در هر قسمت ترانسکتی 120 متری در طول پشته ها (فارو‌ها)، برای بررسی تراکم بوته‌ها، تعبیه شد. نتایج پژوهش نشان داد که به طور متوسط سالانه 66/9، 4/73 و 9/89 درصد بوته‌های تاغ، آتری‌پلکس و بوته‌های قره‌داغ به ترتیب با استفاده از سیلاب‌های کم کیفیت منطقه، مستقر شده‌اند. نتایج تجزیۀ واریانس داده‌های به دست آمده از سه تیمار تأثیر سیلاب کم کیفیت بر استقرار تاغ، آتریپلکس و قره‌داغ، از تفاوت معنی‌داری در سطح یک درصد، در هر کدام از سه سال مورد مطالعه، برخوردار است.

استحصال، باران، پوشش گیاهی، منابع آب، سیلاب

ابوالحسن فتح آبادی, ابوالحسن فتح آبادی

تعیین اهمیت نسبی قدرت جریان و منابع رسوب قابل حمل در تولید و انتقال رسوبات رودخانه با استفاده از تفسیر ضرایب منحنی سنجه رسوب

رابطه دبی- غلظت رسوب دارای اطلاعاتی در رابطه با اهمیت نسبی فرآیندهای غالب در تولید و حمل رسوب می باشد. با استفاده از ضرایب منحنی سنجه رسوب تا حدودی می توان به نوع رژیم حمل رسوبات در یک رودخانه پی برد. بدین منظور در این تحقیق اقدام به برازش منحنی سنجه رسوب به داده های دبی-بار رسوب ایستگاه های زرین گل، نهارخوران، ارازکوسه، رامیان و تمر استان گلستان گردید. پس از بررسی اولیه داده های منحنی سنجه رسوب به داده های دبی-بار رسوب ایستگاه های مختلف برازش داده شد. نتایج نشان داده در بین ایستگاه مورد مطالعه بزرگترین شیب منحنی سنجه رسوب و کمترین مقدار عرض از مبدا برای ایستگاه زرین گل بدست آمده است. این مسئله نشان دهنده اهمیت بیشتر توان رودخانه در حمل رسوبات است. از سوی دیگر کمترین مقدار شیب منحنی سنجه رسوب برای ایستگاه رامیان بدست آمده که نشان دهنده اهمیت بیشتر منابع رسوب آمده حمل نسبت به توان رودخانه در انتقال رسوب در این حوضه دارد. برای دو رودخانه زیارت و تمر بزرگترین مقادیر عرض از مبدا بدست آمده که با توجه به مقادیر شیب بالای بدست آمده نشان دهنده حمل بالا رسوب در این دو رودخانه نسبت به رودخانه های دیگر است.

رابطه دبی- غلظت رسوب دارای اطلاعاتی در رابطه با اهمیت نسبی فرآیندهای غالب در تولید و حمل رسوب می باشد. با استفاده از ضرایب منحنی سنجه رسوب تا حدودی می توان به نوع رژیم حمل رسوبات در یک رودخانه پی برد. بدین منظور در این تحقیق اقدام به برازش منحنی سنجه رسوب به داده های دبی-بار رسوب ایستگاه های زرین گل، نهارخوران، ارازکوسه، رامیان و تمر استان گلستان گردید. پس از بررسی اولیه داده های منحنی سنجه رسوب به داده های دبی-بار رسوب ایستگاه های مختلف برازش داده شد. نتایج نشان داده در بین ایستگاه مورد مطالعه بزرگترین شیب منحنی سنجه رسوب و کمترین مقدار عرض از مبدا برای ایستگاه زرین گل بدست آمده است. این مسئله نشان دهنده اهمیت بیشتر توان رودخانه در حمل رسوبات است. از سوی دیگر کمترین مقدار شیب منحنی سنجه رسوب برای ایستگاه رامیان بدست آمده که نشان دهنده اهمیت بیشتر منابع رسوب آمده حمل نسبت به توان رودخانه در انتقال رسوب در این حوضه دارد. برای دو رودخانه زیارت و تمر بزرگترین مقادیر عرض از مبدا بدست آمده که با توجه به مقادیر شیب بالای بدست آمده نشان دهنده حمل بالا رسوب در این دو رودخانه نسبت به رودخانه های دیگر است.

مهرناز یحیی زاده برنطین

معرفی مدل‌های یادگیری ماشین در پیش‌بینی خشکسالی

از آنجایی که خشکسالی به‌عنوان پیچیده‌ترین بلایاي طبیعی می‌باشد که در زمان و مکان، تغییرپذیر است.، این پدیده به عنوان یک پدیده چند متغیره شناخته شده است. از این رو پایش و تحلیل شرایط خشکسالی یکی از نیازهای اصلی مدیریت آب است. در سال‌های اخیر استفاده از هوش مصنوعی در قالب الگوریتم یادگیری ماشین به‌طور موفقیت آمیزی برای پیش‌بینی خطر و ریسک در علوم طبیعی به کار گرفته می‌شود که به دلیل اجرای آسان، امکان آموزش سریع، اعتبار سنجی و رسیدن با دقت بالا از ویژگی‌های یادگیری ماشین محسوب می‌شود. همچنین به کمک این روش‌ها می‌توان سیستم‌های پیچیده و غیرخطی را با دقت بالا مدل سازی نمود. در این مقاله ما به طور خاص توسعه مدل‌های الگوریتم یادگیری ماشین و کاربرد آن در زمینه خشکسالی بررسی می‌کنیم.

جنگل تصادفی، ماشین بردار پشتیبان، مدل درختی، مدیریت خشکسالی، توابع کرنل

فائزه لمزانی نژاد فائزه لمزانی نژاد, ام البنین بذرافشان

تحلیل روند بارش‌های سنگین در هرمزگان

بارش سنگین از جمله عناصر اقلیمی است که به طور مستقیم و غیر مستقیم بر اقلیم و جوامع انسانی تاثیر می‌گذارد. به همین دلیل بررسی و تحلیل روند بارش‌های سنگین، به منظور ارزیابی و مدیریت بهینه و بلند‌مدت و توسعه، حفظ و بهبود وضعیت موجود نقش بسزایی دارد. به این منظور از داده‌های بارش روزانه مربوط به ایستگاه سینوپتیک هرمزگان طی سال‌های 1966 تا 2016، پایگاه داده‌ای تشکیل شد. ایستگاه‌ها به روش دومارتن تعیین اقلیم گردید. برای توزیع زمانی و مکانی بارش از شش شاخص حدی بارش استفاده شد. به منظور بررسی تحلیل روند زمانی و مکانی بارش سنگین، که ابتدا داده‌های اولیه از نظر آزمون کفایت داده و نقطه بازگشت مورد بررسی قرار گرفت و میانگین بارش‌ها از طریق روش عکس فاصله (IDW) محاسبه گردید و با استفاده از آزمون من کندال آنالیز رگرسیون خطی و نقاط پرش بارش در نمونه‌های اقلیمی مختلف برآورد گردید. نتایج حاصل از بررسی توزیع روند‌ها نشان داد در مجموع بیشتر مناطق استان هرمزگان تغییرات روند بارش سنگین کاهشی و رو به نزول بوده است

تجزیه و تحلیل روند، بارش سنگین

حمید حسینی مرندی, سید مسعود سلیمانپور

روش‌های سنتی بهره‌برداری آب باران قابلیتی برای توسعه بوم گردی جنوب کشور

معمولاً در هر منطقه‌ای قابلیت‌های زیادی برای گردشگری وجود دارد؛ که گاهی چشم‌ها دور می‌ماند. بومیان هر منطقه در زمینه‌های مختلف کشاورزی، صنعتی و خدماتی، روش‌های سنتی بکار می‌گیرند؛ که برنامه ریزان منطقه‌ای، آن‌ها را برای توسعه‌ی این مناطق مورد توجه قرار می دهند. گردشگران مشتاق مشاهده و کند‌و‌کاو پیرامون این روش‌ها هستند. با وجود محدودیت‌های مناطق خشک، این نواحی از قابلیت های زیادی درزمینه‌ی دانش بومی برخوردارند. در این مناطق، همواره آب باران و بهره برداری از آن مورد توجه ویژه بوده است. از این‌رو بومیان کوشیده‌اند تا از با دانش تجربی خود روش‌های گوناگونی را برای بهره برداری از آب باران ابداع نمایند. امروز نیز این روش‌ها در روستاهای زیادی از نوار جنوبی ایران فعال و بومیان از آن‌ها برای بهره برداری از آب باران و سیلاب استفاده می کنند. تعداد زیادی از آن‌ها نیز تخریب شده و تنها آثاری از آن‌ها برجا مانده است. هرچند تلاش‌هایی برای مستند‌سازی دانش بومی بهرهبرداری از آب صورت گرفته است؛ ولی برنامه مدونی برای شناسایی آن‌ها با هدف استفاده از این قابلیت در توسعه گردشگری بصورت جدی مورد نیاز است. چنین برنامه‌ای ضمن تاثیر در حفظ آب و خاک کشور، موجب توسعه گردشگری و ایجاد ثروت در این مناطق محروم نیز می‌شود. در این مقاله به اهمیت این موضوع در جنوب شرق کشور پرداخته شده و مناطقی الگویی در استفاده از این آثار ارزشمند برای بوم‌گردی پیشنهاد می‌شود.

آب باران، بلوچستان، توریسم، روش‌های سنتی

ابوالحسن فتح آبادی, ماریه مرادی, حامد روحانی, سید مرتضی سیدیان

تهیه نقشه پتانسیل آب زیر زمین با استفاده از روش آنتروپی شانون در حوضه زرین گل استان گلستان

در مناطق خشک و نیمه خشک مهمترین منبع که نیاز آبی را تامین می کند منابع آب زیر زمینی هستند. در این مناطق برای مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی نیاز است تا نقشه پتانیسل آب زیر زمینی تهیه گردید. بدین منظور در این تحقیق اقدام به تهیه نقشه پتانسیل آب زیر زمینی در حوضه زرین‌گل استان گلستان با استفاده از روش آنتروپی شانون گردید. پس از تهیه نقشه پراکنش چشمه های منطقه اقدام به تهیه لایه های اطلاعاتی مربوط فاکتورهای مستقل گردید که در این تحقیق فاکتورهای مستقل عبارت بودند از: شیب، ارتفاع، جهت‌شیب، انحناء‌پروفیل، انحناء‌دشت، طول–شیب، شاخص‌رطوبت‌ توپوگرافی، شاخص ‌قدرت‌ جریان، فاصله ‌از ‌رودخانه، تراکم ‌زهکشی، تراکم‌ گسل، فاصله ‌از ‌گسل و سنگ‌شناسی. پس از تقسیم چشمه ها به چشمه های آموزش (132 چشمه) و اعتبارسنجی (33 چشمه)، با استفاده از چشمه های آموزش وزن لایه های مختلف برآورد گردید. نتایج نشان از بین فاکتورهای مختلف به ترتیب فاکتورهای فاصله از رودخانه، سنگ شناسی و شیب بیشترین تاثیر را در پیدایش چشمه در منطقه مورد مطالعه داشته اند. مقادیر مساحت زیر منحنی ROC برای داده های آموزش و اعتبار سنجی به ترتیب برابر با 6891/0 و 6171/0 بدست آمد که نشان از عملکرد ضعیف این مدل در منطقه مورد مطالعه دارد.

چشمه، آب زیر زمینی، آنتروپی- شانون، زرین گل

فرشته ظفرشادمان

مطالعه بنیادی مدل پویایی سیستم در بهینه سازی منابع و مصارف آب

چکیده در دهه&#172:هاي اخير، آب بعنوان يک موضوع مهم در كانون مباحثات و مذاكرات بين المللي بوده و مديريت آن به صورت يكي از اصلي&#172:ترين عوامل و عناصر در دستور كار دولت&#172:ها قرار گرفته است. کاهش منابع آب و بحرانی شدن وضعیت آن بخش هاي شرب، کشاورزي، صنعت و زیست محیطی را با مشکل بزرگی روبه رو ساخته است. دستيابي به توسعه پايدار سيستم&#172:هاي منابع آب، مستلزم ارزيابي و بررسي اثرات بلندمدت اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي طرح هاي توسعه و مديريت منابع آب مي&#172:باشد. علاوه بر این طبیعت پیچیده مسائل منابع آب، نیازمند روش&#172:هایی است که رویکردهاي مختلف مدیریتی را در یک قالب بهم پیوسته گردآوري نماید. يكی از ابزارهاي قوي مديريتی، كه در سال&#172:هاي اخير از آن براي شبيه سازي سيستم&#172:هاي پيچيدة منابع آب بسيار استفاده شده، روش پويايی سيستم است. در اين روش به روابط ديناميكی بين خصوصيات كمّی و كيفی آب و حتی مسائل اجتماعی- اقتصادي توجه می&#172:شود و سيستم مورد نظر بدون نياز به رياضيات پيچيده به سهولت قابل شبيه سازي است. بنابراین در این مقاله به چگونگي عملکرد مدل پویایی سیستم در بهینه سازی منابع و مصارف اب و بیان تعاملات سیستمي حاکم بر آن مي پردازیم.

مدل پویایی سیستم، مدیریت منابع آب، توسعه پایدار

محمود آباده

تحلیل فراوانی مشخصه‌های خشکسالی هوا- هیدرو-آب زیرزمینی در دشت حاجی‌آباد

پدیده خشکسالی یکی از مهمترین بلایای طبیعی‌ست که جوامع انسانی را تهدید می‌کند. هدف از این تحقیق تحلیل فراوانی مشخصه‌های خشکسالی هوا- هیدرو-آب زیرزمینی در دشت حاجی‌آباد است. بدین منظور اقدام به محاسبه شاخص‌های استاندارد شده بارش (SPI)، رواناب (SRI) و آب‌زیرزمینی (SWI) شد. جهت انجام این تحقیق از داده‌های ماهانه بارش ایستگاه سینوپتیک حاجی‌آباد و داده‌های دبی رودخانه و آب زیرزمینی ایستگاه هیدرومتری باغات برای یک دوره 30 ساله (1365-1395) استفاده شد. نتایج نشان داد در هر سه شاخص با افزایش بازه زمانی و افزایش دوره بازگشت مقدار مشخصه‌های خشکسالی شدت، مدّت، بزرگی و پیک افزایش یافته است. ضرایب همبستگی متقاطع بین دو شاخص SPI و SRI مقدار عددی قابل توجهی را نشان می‌دهد بطوری که ضریب مذکور بین این دو شاخص در سری زمانی 48 ماهه بیشترین مقدار و برابر با 81/0 بوده است. افزایش ضریب همبستگی متقاطع دو شاخص SPI و SRI در بازه زمانی 48 ماهه می‌تواند به دلیل وابستگی این دو شاخص و فراهم بودن زمان لازم جهت تأثیر میزان بارش بر تغییرات آب سطحی دانست. همچنین نتایج نشان داد ضریب همبستگی متقاطع بین شاخص SPIو SWI قابل توجه نبوده است. پایین بودن ضرایب همبستگی متقاطع بین دو شاخصSPI و SWIمی‌تواند به این دلیل باشد که میزان بارش بر تغییرات سطح آب زیرزمینی در کوتاه مدّت وجود ندارد و برای اینکه میزان بارش یک منطقه بتواند بر منابع آب زیرزمینی تأثیرگذار باشد زمان طولانی نیاز است.

خشکسالی، شاخص بارش استاندارد، شاخص رواناب استاندارد، شاخص آب زیرزمینی استاندارد

الهام مظفری

ارزیابی عدم تشابه معیارهای SPI و SPEI برای تعیین خشکسالی در ایران

این مطالعه عدم تشابه دو شاخص معمول، شاخص استاندارد بارش (SPI) و شاخص استاندارد تبخیر و تعرق (SPEI) را در چهار مقیاس زمانی 3، 6، 9 و 12 ماهه ارزیابی می‌کند. این تجزیه و تحلیل براساس چهار مشخصه (شدّت، مدّت، بزرگی و اوج) خشکسالی طی دوره 2015-1966 در 39 ایستگاه همدیدی ایران انجام شده است. در این مطالعه از ضریب همبستگی پیرسون برای بررسی عدم تشابه استفاده شده است. نتایج برآورد عدم تشابه مشخصه¬های خشکسالی در دو شاخص SPI و SPEI نشان داد، در شدّت خشکسالی با افزایش مقیاس زمانی مقدار عدم تشابه از مناطق مرکزی، شمال غرب و غرب کشور کاسته شده و وارد بخش¬های شمال شرق، شرق و جنوب کشور می¬شود و در خصوص مدّت خشکسالی برآورد مکانی عدم تشابه نشان داد در مقیاس زمانی 12 ماهه بیشترین مقدار عدم تشابه مربوط به بخش¬های شرقی، شمال شرق و جنوب کشور می¬باشد. نتایج برآورد عدم تشابه بزرگی و اوج خشکسالی نشان می¬دهد در مقیاس زمانی 3 ماهه بخش¬های زیادی از کشور دارای عدم تشابه بالایی می¬باشند بطوری که در برآورد عدم تشابه بزرگی خشکسالی با افزایش مقیاس زمانی تنها بخشی از جنوب و غرب کشور دارای بیشترین مقدار عدم تشابه می¬باشد و در رابطه با اوج خشکسالی نتایج نشان داد با افزایش مقیاس زمانی مقدار عدم تشابه تنها از بخش¬های مرکزی و شمالی کشور کاسته می¬شود. در کل می¬توان گفت، با افزیش مقیاس زمانی مقدار عدم تشابه مشخصه¬های خشکسالی مناطق مرکزی و شمالی رو به کاهش است.

ضریب همبستگی پیرسون، مشخصه¬های خشکسالی، شاخص بارش، شاخص تبخیر و تعرق

فاطمه پورحق وردی, فاطمه پورحق وردی, مرضیه شکاری

کاربرد توابع توزیع کاپولا – انتروپی در ارزیابی ریسک خطر خشکسالی

از آنجاییکه خشکسالی‌ها به طور قابل توجهی از نظر ویژگی‌های زمانی و مکانی، از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت می‌باشند، این پدیده به عنوان یک پدیده چند متغیره شناخته شده که اغلب توسط متغیرهای مدت، بزرگی، شدت، پیک و مساحت تحت پوشش (گستردگی مکانی) مشخص می‌شود. از این رو پایش و تحلیل شرایط خشکسالی یکی از نیازهای اصلی مدیریت آب است. توابع مفصل (کاپولا) ابزار مناسبی برای تحلیل چند متغیره خشکسالی هستند که محدودیت&amp:amp:amp:#172:های توابع توزیع چندمتغیره کلاسیک را ندارند، از جمله اینکه در استفاده از آنها الزامی در یکسان بودن توابع توزیع حاشیه&amp:amp:amp:#172:ای وجود ندارد. در مدل‌سازی دو متغیره در هیدرولومتئورولوژی، مزیت اصلی کاپولا، مدل‌سازی ساختار وابستگی مشترک بین متغیرها، بدون محدودیت در انتخاب تابع توزیع‌های حاشیه‌ای است. بنابراین، با توجه به این عملکرد مهم، محققان می&amp:amp:amp:#172:توانند به طور انعطاف پذیری، توابع احتمال حاشیه&amp:amp:amp:#172:ای و توابع مفصل را انتخاب کنند. در نتیجه، انتخاب تابع توزیع حاشیه‌ای امری حیاتی است زیرا به شدت بر عملکرد کاپولا در مدل‌سازی دو متغیره تأثیر می‌گذارد و هر گونه اشتباه در انتخاب آنها منجر به بیش برآورد با کم براورد ریسک خشکسالی می‌شود. از طرفی انتخاب تابع توزیع مناسب از بین توابع نیز زمان بر است. اصل حداکثر آنتروپی راه عینی&amp:amp:amp:#172:تری برای استخراج توابع توزیع احتمال (PDF) با حداقل خطا ارائه می&amp:amp:amp:#172:دهد که در آن PDF دارای حداکثر عدم قطعیت است، مشروط به مجموعه ای از محدودیت &amp:amp:amp:#172:ها که می&amp:amp:amp:#172:تواند جایگزین خوبی برای روش کاپولا باشد. در این مقاله ما به طور خاص به انتروپی – کاپولا پرداخته و کاربرد آن در زمینه خشکسالی بررسی می‌کنیم.

توابع کاپولا، انتروپی ، تابع حاشیه&amp:amp:amp:#172:ای، خشکسالی

پریا رحمانی

پتاسیل یابی منابع آب زیرزمینی با استفاده از داده کاوی در دشت کوهدشت

یکی از مهم‌ترین مسائل در مناطق خشک و نیمه خشک با توجه به رشد جمعیت ،توسعه کشاورزی و نیاز روز افزون به منابع آب، پرداختن به پتانسیل آّب زیرزمینی جهت توسعه و برنامه ریزی منابع آب است. هدف از این مطالعه تهیه نقشه پتانسیل یابی منابع آب زیرزمینی با استفاده از دو روش داده کاوی مدل جنگل تصادفی ( cforest) و مدل خطی تعمیم یافته (GLM) در دشت کوهدشت استان لرستان می‌باشد. جهت این امر ابتدا مهم¬ترین فاکتورهای تأثیرگذار بر پتانسیل منابع آب زیرزمینی بررسی شد. در این تحقیق از مدل MARS جهت انتخاب ویژگی¬ها و فاکتورهای اصلی استفاده شد. ارزیابی دقت مدل¬های داده کاوی مورد استفاده در این تحقیق با استفاده از نمودار ROC مورد سنجش قرار گرفت. . نتایج نشان داد که مدل‌‌‌‌‌های استفاده شده دارای کارایی قوی در مدل‌سازی منابع اب زیرزمینی هستند.

پتانسیل آب زیرزمینی، داده کاوی، مدل خطی تعمیم یافته، دشت کوهدشت

الهام کلانتری, حسین ملاشاهی

مکان‌یابی نقاط پخش سیلاب با بکارگیری مدل AHP (مطالعه‌ی موردی: حوضه‌ی دشت بم)

امروزه، مسئله کمبود روزافزون منابع آبی در اثر گرمایش جهانی و تغییر اقلیم به یک چالش جدی در گستره وسیعی از جهان و ایران تبدیل شده است، بطوریکه نیازمند اقدامات جدی و هماهنگ بین دولت، سازمان‌های ذیربط و جامعه محلی است تا منابع آب موجود را بهینه استفاده نموده و راهکارهای مناسبی را برای مدیریت بهتر و تأمین آب پیاده‌سازی نمایند. یکی از این اقدامات بحث تعیین محل پخش سیلاب است، چرا که نتایج این تصمیم در دراز مدت ظاهر شده و اثرات بسزایی از لحاظ اقتصادی، زیست محیطی و مسائل اجتماعی و ... به همراه دارد. در این پژوهش با بکارگیری مباحث تصمیم‌گیری و روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به تجزیه و تحلیل معیار‌ها جهت مکان‌یابی نقاط مستعد سیلاب در حوزه دشت بم پرداخته شد. بر اساس یافته‌ها، از بین محل‌های انتخابی در این حوضه، بهترین رتبه مربوط به گزینه نارتیچ است، زیرا عدد به دست آمده در فاصله‌ای نسبتاً خوبی با بقیه قرار دارد، پس از آن گزینه کرک به عنوان رتبه دوم بدست آمد. بر اساس معیارهای پژوهش، دو گزینه بروات و خواجه عسکر به دلیل فاصله نسبتاً زیاد با نارتیچ، بیانگر نامناسب بودن محل، جهت احداث هستند. بطور کلی اجرای طرح‌های پخش سیلاب علاوه بر حل بخش عظیمی از مسائل ناشی از جاری شدن سیلاب‌ها و هدر‌رفت آنها می‌تواند راهکار اساسی برای حل چالش‌های مهمی همچون گسترش بیابان‌ها, تخریب مراتع, تغذیه آبخوان‌ها و توسعه منابع آب, توسعه پایدار منابع طبیعی تجدید شونده باشد.

روش AHP، مکان‌یابی، پخش سیلاب، آبخیزداری

آسیه عزیزی, علی ملکشی, علی بزرگمهر, سید جواد طباطبایی

بررسی وضعیت و پتانسیل اقتصادی زراعت سیلابی در بندسارهای استان خراسان شمالی (مطالعه موردی: منطقه میان-دشت)

در این تحقیق روش&#172:های آبیاری سیلابی در منطقه میان&#172:دشت شهرستان اسفراین واقع در استان خراسان شمالی شناسایی و پتانسیل&#172:های اقتصادی آن مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور، پیمایش میدانی از منطقه صورت گرفت و با بهرهبرداران بندسارها مصاحبه گردید. آنالیز سود-هزینه و مقایسه آن با متوسط درآمد گندم دیم استان نشان می&#172:دهد کشاورزی سیلابی درآمد اقتصادی قابل توجهی دارد. مقایسه بهره&#172:وری اقتصادی آب در محصولات بندساری با گندم آبی در استان نشان داد که هندوانه آجیلی به عنوان محصولی با بیشترین سطح زیرکشت بهره&#172:وری بیشتری نسبت به گندم آبی دارد. در مصاحبه با بهره&#172:برداران، معایب و مزایای بندسارها شناسایی و با استفاده از روش فریدمن رتبه&#172:بندی شدند. نتایج نشان داد بندسارها موجب تأمین آب برای کشاورزی، کاهش هدررفت جریان&#172:های فصلی و افزایش تولیدات کشاورزی در منطقه می&#172:شود؛ از طرفی عدم آشنایی مسئولین و نبود حمایت کافی از کشاورزی سیلابی مهم&#172:ترین چالش آبیاری سیلابی است.

آبیاری سیلابی، بهره وری اقتصادی، رتبه بندی فریدمن، منطقه ی میان دشت

علی اکبر محمدی فر, علی اکبر محمدی فر, عبدالله چم چم, حسین احمدی, مجتبی محمدی

ارزیابی خدمات اکوسیستم از منظر میزان تعدیل و نگهداشت سیلاب با استفاده از مدل InVEST

در مطالعه پیش&#172:رو با استفاده از مدل خدمات اکوسیستم InVEST نگهداشت رواناب در زیرحوزه&#172:های رودخانه خشک شیراز مورد بررسی قرار گرفت. ابتدا با تهیه اطلاعات مربوط به کاربری و نفوذپذیری شماره منحنی محاسبه شد. سپس رواناب حوزه و تلفات به&#172:دست آمد. سپس با استفاده از مدل InVEST میزان حجم نگهداشت و ضریب نگهداشت رواناب محاسبه شد. نتایج نشان داد زیرحوزه کلستان و باجگاه با دارا بودن حجم سیلاب 169 و 71 میلیون مترمکعب دارای بالاترین میزان حجم سیلاب می&#172:باشد که به علت مساحت بالای این دو می&#172:باشد. هم&#172:چنین حوزه کلستان با نگهداشت حدود 63 میلیون مترمکعب بالاترین حجم نگه&#172:داشت سیلاب را به خود اختصاص داد. زیرحوزه&#172:های سعدی و کلستان با ضریب نگهداشت رواناب 32/0 و 27/0 بالاترین نسبت نگهداشت رواناب نسبت به میزان بارش را دارد. در انتها تاثیر نوع کاربری بر روی نگه&#172:داشت سیلاب بررسی شد که نتایج نشان داد کاربری باغ و مرتع دارای ضریب نگه&#172:داشت بالاتری می&#172:باشد.

تلفات، تعدیل سیلاب، حوزه رودخانه خشک شیراز، شماره منحنی، ضریب نگهداشت رواناب

فاطمه خیری, فاطمه خیری

اهمیت آب انبار ها در مناطق خشک و نیمه خشک( مطالعه موردی: استان هرمزگان)

به دلیل موقعیت جغرافیایی کشور ایران و قرارگیری در کمربند خشک و نیمه خشک کره زمین از گذشته تا حال حاضر آب مهم ترین نیاز مردم تلقی می‌شود، استان هرمزگان با قرارگیری در جنوبی ترین قسمت از کشور ایران همواره با مشکلات کمبود آب مواجه بوده است، از این رو مردمان در گذشته با دانش بومی خود سازه های بسیار ارزشمندی را در جهت نگهداری و استحصال آب ایجاد کرده‌اند که بیشترین سازه ها در این مناطق را آب انبار ها تشکیل داده‌اند و در گویش بومی به آب انبار ها برکه نیز گفته می‌شود، برای ساخت آب انبار ها از مصالحی استفاده می‌شود که با ویژگی های خاص خود آب انبار را در برابر عواملی همچون رطوبت مقاوم می‌سازد. در بیشتر مناطق استان هرمزگان از جمله قشم، بستک، بندرلنگه، بندرکنگ، پارسیان و خمیر آب انبار های زیادی واقع شده‌اند که در گذشته و حال تأمین کننده آب برای مردمان این مناطق بشمار می‌روند، این آب انبار ها که با دانش بومی مردمان جنوب کشور ساخته‌اند حال جزئی از فرهنگ این مناطق بشمار می‌روند، اما بعضی از این آب انبار ها تخریب شده‌اند که با بازسازی این بنا های تاریخی می‌توان کمک زیادی به بخش گردشگری در راستای معرفی آب انبار ها به بازدیدکنندگان گردد.

فرهنگ، کمبود آب، استحصال آب، بنا های تاریخی، دانش بومی

سمیره رئیسی سرحدی

معرفی مدل پیوند آب غذا انرژی در مدیریت بهینه آب

پیش&amp:#172:بینی‌های جهانی نشان می&amp:#172:دهد که با توجه به رشد جمعیت، توسعه اقتصادی، پیشرفت فناوری، شهرنشینی، تقاضای رو به رشد برای غذا و رژیم های متنوع غذایی، تغییرات اقلیم، تخریب منابع و کمبود آب، تقاضا برای آب شیرین، انرژی و غذا در دهه&amp:#172:های آینده افزایش خواهد یافت، آب، غذا و انرژی اصلیترین منابع مورد نياز برای توسعه جوامع هستند. رویکرد دینامیک سیستم&amp:#172:ها با در نظر گرفتن تعاملات و بازخوردهای درون سیستم آب، غذا و انرژی درک بهتری از وضعیت موجود این اجزا را در شبکه های آبیاری ارائه می&amp:#172:دهد و رویکـردي جهـت ارزیـابی، توسـعه و اجـراي سیاست&amp:#172:هایی می&amp:#172:باشد که به طور همزمان بـر امنیـت آب، انـرژي و غـذا متمرکـز اسـت. ایـن رویکـرد تقویـت توسـعه پایـدار و بهبـود کیفیـت زنـدگی جوامـع و در ضـمن محافظـت از سرمایه هاي طبیعی و اجتماعی براي برطرف کـردن مسـائل پایـداري در درازمـدت خواهـد بود، این مسئله نیازمند وجود رویکردي جامع است که نه تنها امنیت سه مقوله آب، انـرژي و غذا را در نظر گرفته، بلکه اثرات متقابل و پویایی هاي بین آنها را نیز در نظر داشته باشـد، دیدگاه نکسوس برمدیریت به هم پيوسته این منابع تأکيد دارد.

WEF Nexus ، تعادل پویا، امنیت آب، انرژی و غذا

لطیفه خلیلی, لطیفه خلیلی

نقش و اهمیت سطوح آبگیر باران در احیا پوشش گیاهی، حفاظت خاک و تغییرات اقلیمی

از دیرباز آب یكی از مهم¬ترین نیازهای اولیة بشر بوده و کمبود آن بحران جدی مطرح در جهان است. بدلیل رشد روزافزون جمعیت جهان، به خصوص در کشورهای در حال توسعه و ادامة مصرف بی¬رویه آب، این بحران به طور جدی جوامع انسانی، به ویژه کشورهای در حال توسعه را تهدید می¬کند در مواجهه با کمبود آب و افزایش بحران انرژی، استحصال آب و شیوه¬های مختلف آن می¬تواند بعنوان یک سیستم مناسب برای تامین آب در سطح خانگی یا جامعه مورد توجه قرار گیرد در حال حاضر جمع¬آوری آب باران بعنوان یک راه حل مناسب برای تامین آب آشامیدنی و غیر آشامیدنی در سطح جهان مورد توجه خاص قرار گرفته است استفاده از این سیستم دارای مزایایی از قبیل خودکفایی در تامین آب، صرفه جویی در مصرف آب و انرژی و همچنین کاهش فشار بر منابع آب موجود می¬باشد.

استحصال آب، اقلیم، تغییرات رطوبت خاک، تقویت پوشش گیاهی، سطوح جمع¬آوری آب

الهام رفیعی ساردوئی, رامین زابلی زاده, الهام رفیعی ساردوئی, علی خنامانی

بررسی تاثیر پروژه ذخیره نزولات آسمانی (گوراب) بر پوشش گیاهی منطقه حاجی آباد عنبرآباد

یکی از روش های مهم اصالح مراتع و افزایش تولید علوفه در آن ها، ذخیرۀ نزولات آسمانی در خاک با استفاده از روش های مختلفی مانند احداث هلالی ها، گوراب ها و چاله های آبگیر است. در این تحقیق، اثر گوراب درخصوص تغییر درصد پوشش و تولید گیاهان مرتعی بررسی شده است. بدین منظور نمونه برداری به روش تصادفی- سیستماتیک در 10پلات 10 متر مربعی در منطقه دارای گوراب و منطقه بین گوراب انجام شد. در داخل هر پلات فهرست گونه های موجود و درصد پوشش گیاهی اندازه گیری شد. سپس داده ها توسط نرم افزارSPSS با استفاده از آزمون t جفت شده و آناليز واريانس در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نتایج نشان داد میانگین پوشش گیاهی مناطق بین گوراب 4./. و مناطق دارای گوراب 16./. می&amp:#172:باشد. اختلاف دو گروه مورد بررسی، در سطح 5 درصد معنی دار می&amp:#172:باشد (sig=0.035). این موضوع نشان دهنده اختلاف بسیار زیاد بین درصد پوشش گیاهی دو گروه مورد بررسی می باشد. با توجه به نتایج حاصل منطقه دارای گوراب عملکرد مناسب تری نسبت به منطقه بین گوراب دارد و برای اصلاح و توسعه مراتع در مناطق خشک پیشنهاد می شود.

ذخیره نزولات، گوراب، پوشش گیاهی، تراکم، ترکیب گونه ای.

عاطفه عرفانی, الهام راوند, سحر عبداللهی, سمیه بهرامی

بررسی ارتباط بین سیگنال های بزرگ مقیاس اقلیمی با دما و بارش در برخی نقاط ایران

سیگنال های بزرگ مقیاس اقلیمی شامل کنشهای جوی اقیانوسی، ازعوامل اصلی مؤثر بر نوسانات اقلیمی زمین هستند و شاخص های بسیار مهمی در پیش بینی متغیرهای اقلیمی محسوب میشوند. در این مقاله به بررسی تأثیر شاخص های اقلیمی بر میزان بارش و دما در چهار ایستگاه اهواز، اراک، آبادان و بابلسر پرداخته شده است. لذا داده ها در ایستگاه های مذکور و 21 سیگنال اقلیمی در طی دوره آماری 2015-1966 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که مهم ترین شاخص های مؤثر بر دما و بارش در ایستگاه های اهواز AMO و AO به ترتیب با ضریب همبستگی 0.57، 0.07- ، اراک TNA و WP با ضریب همبستگی 0.25، 0.12 ، آبادان AMO و PDO با ضریب همبستگی 0.72، 0.1 و بابلسر AMM و ONI با ضریب همبستگی 0.53، 0.1 می-باشد.

شاخص های اقلیمی، دما، بارش، همبستگی

عاطفه عرفانی

بررسی روند تغییرات شاخص های حدی هیدرو اقلیمی در اهواز

تغییر اقلیم و افزایش درجه حرارت یکی از مسائل مهم زیست محیطی بشر به حساب می آید که در سالهای اخیر مطالعات زیادی را به خود اختصاص داده است.به دلیل تغییراتی که در اقلیم در ایران در دهه های گذشته تا به اکنون اتفاق افتاده است، بررسی روندها و تغییرات در شاخص های حدی بارش، دما و اهمیت ویژه ای پیدا می کند. بنابراین هدف از پژوهش حاضر بررسی روند تغییرات متغیر های هیدرو اقلیمی در منطقه اهواز است. لذا داده های 18 شاخص هیدرو اقلیمی در طی دوره آماری 2015-1966 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد شاخص های SU و TNn به ترتیب با p-value 0.01 و 0.0007 دارای روند صعودی و معنی دار، R95Ptot با p-value 0.01 معنی دار و دارای روند نزولی و سایر شاخص ها نیز بدون روند یا عدم معنی داری برآورد شدند.

شاخص های اقلیمی، روند، اهواز

الهام راوند

آنالیز روند تغییر اقلیم با استفاده از شاخص‌های حدی بارش و دما (مطالعه موردی: شهرستان اراک، استان مرکزی)

بررسی‌های انجام یافته از روند تغییرات دمای زمین در قرن گذشته توسط IPCC، نشان می‌دهد که به واسطه پدیده تغییر اقلیم، دمای کره زمین در اکثر نقاط جهان در حال افزایش بوده است؛ اما الگوی نسبتاً مشخصی مانند دما در مورد بارش وجود ندارد. بدین منظور برای تحلیل روند تغییرات شاخص‌های حدی بارش و دما، جهت آشکارسازی وقوع تغییر اقلیم، در شهرستان اراک با استفاده از آمار 49 ساله روزانه ایستگاه سینوپتیک شهرستان اراک، از سال 1966 تا 2015، آنالیز گردیدند. برای بررسی روند تغییرات شاخص‌های حدی بارش و دما، از آزمون پارامتریک پیرسون و ناپارامتریک من-کندال و آزمون پتیت استفاده شد. روند شاخص‌های حدی دما، شامل تعداد روزهای تابستانی (SU)، تعداد شب¬های گرم (TN90P) و تعداد شب¬های حاره¬ای (TR) افزایشی است، افزایش دما از نظر آماری در سطح 99./. معنی¬دار می¬باشد. شاخص بارش سالانه (PRCPTOT) و شاخص روزهای مرطوب (R95pTOT) و شاخص روزهای بسیار مرطوب (R99pTOT)، شاخص¬های بارش¬های سنگین ( R20mmو R10m ) در ایستگاه¬ مورد مطالعه، روند کاهشی را نشان می¬دهد، شاخص بارش سالانه و شاخص روزهای خیلی مرطوب از نظر آماری در سطح 99./. معنی‌دار می¬باشد. شاخص¬ مربوط به روزهای خشک متوالی (CDD) روند افزایشی و شاخص¬ مربوط به روزهای مرطوب متوالی (CWD) روند کاهشی را نشان می¬دهد؛ که از نظر آماری در سطح 99./. معنی‌دار هستند. نتایج حاصل از این پژوهش می‌توانند در راستای مدیریت صحیح و مقابله با شرایط احتمالی، راهکارهایی مرتبط با رخدادهای حدی ارائه دهند. ضمن اینکه، ترکیب داده‌های هواشناسی بلند مدت با ادراک جوامع محلی آسیب‌پذیر و متأثر از تغییر اقلیم، می‌تواند به عنوان الگویی برای مدیران در راستای تصمیم‌گیری خردمندانه و برنامه‌ریزی مناسب‌تر مد نظر قرار گیرد.

ETCCDI ، دما، بارش، آزمون من-کندال

علیرضا نفرزادگان, میلاد زرنگ, علیرضا نفرزادگان, محمد کاظمی

ارزیابی کارآیی الگوریتم‌های یادگیری ماشین در تولید نقشه کاربری اراضی (مطالعه موردی: دشت میناب-استان هرمزگان)

تولید نقشه‌های به‌روز کاربری اراضی با دقت مناسب، نقش پایه‌ای در انجام مطالعات مربوط به مدیریت رواناب و نفوذ باران در هر منطقه دارد. در این پژوهش با بهره‌گیری از باندهای مختلف تصاویر ماهواره‌ای لندست 8 و 9، نقشه کاربری اراضی دشت میناب واقع در استان هرمزگان با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشینی تهیه و ضمن سنجش دقت نقشه‌های تولیدی، میزان تغییرات کاربری اراضی بین سال‌‌ 2017 و سال 2022 نیز بررسی گردید. به‌منظور تهیه نقشه کاربری/پوشش اراضی دشت میناب از سه الگوریتم یادگیری ماشین کلاس‌بندی شامل جنگل تصادفی (RF)، ماشین بردار پشتیبان (SVM) و k-نزدیک‌ترین همسایه‌ها (kNN) استفاده گردید. نتایج حاصل از ارزیابی کارآیی مرحله آموزش و آزمایش سه الگوریتم یادگیری ماشین در تهیه نقشه کاربری اراضی دشت میناب برای سال 2017 و 2022 نشان داد که براساس معیارهای صحت کلی و ضریب کاپا، الگوریتم RF بهترین عملکرد را نشان داده است. مقایسه کلاس‌های مختلف کاربری اراضی در نقشه‌های تهیه‌شده توسط RF برای سال‌های 2017 و 2022 نشان داد که در سال 2022 نسبت به سال 2017، اراضی بایر در حدود 73/1 درصد کاهش، مراتع در حدود 98/1 درصد کاهش، مناطق شهری و جاده‌ها در حدود 38/1 درصد افزایش، پهنه‌های آبی و مزارع آبزی‌پروری در حدود 74/0 درصد افزایش، و کاربری کشاورزی در حدود 52/0 درصد افزایش یافته است.

جنگل تصادفی، ماشین بردار پشتیبان، k-نزدیک‌ترین همسایه‌ها‌، صحت کلی، ضریب کاپا.

فاطمه تیموری, حامد احمدپور

معرفی واین کاپولاها در ارزیابی ریسک خشکسالی

به عنوان یک خطر طبیعی، خشکسالی یک پدیده چند متغیره پیچیده است که تنها به یک متغیر آب و هواشناسی وابسته نیست و همچنین در نظر گرفتن نوع خاصی از خشکسالی ممکن است برای مدیریت خشکسالی موثر نباشد. از واین کاپولا برای حل روابط غیرخطی و نامتقارن بین شاخص‌های خشکسالی به دلیل انعطاف‌پذیری آن نسبت به سایر انواع کاپولاها در هر مرحله از ساختار سلسله مراتبی در مدل‌سازی با ابعاد بالا استفاده می¬گردد. در این مطالعه به معرفی تابع کاپولای چند بعدی واین که با استفاده از 4 شاخص SPI، SSI، SPEI و SMDI به طور همزمان منعکس کننده¬ی هواشناسی، هیدرولوژیکی و متغیرهای خشکسالی کشاورزی (بارش، رواناب، تبخیر و تعرق و رطوبت خاک) می¬باشد پرداخته شده است.

واین کاپولا، شاخص یکپارچه خشکسالی، ریسک

فاطمه مهدوی, ابراهیم شاکری زاده

تحلیل فراوانی مشخصه های خشکسالی بارش -رواناب و آب زیرزمینی در دشت کهورستان

خشکسالی یکی از مزمن‌ترین و زیان‌بارترین ناپایداری‌های محیطی است که موجب اختلال در اکوسیستم شده و اثرات اجتماعی اقتصادی زیان‌باری را ببار می‌آورد و در بین حوادث طبیعی در جهان از لحاظ درجه شدت، طول مدت، مجموع فضای تحت پوشش و فراوانی مقام اول را دارا است. قرار گرفتن استان هرمزگان در ناحیه آب و هوای خشک و نیمه خشک ایران و وقوع خشکسالی‌های مکرر در سال‌های اخیر، ضرورت و اهمیت پرداختن به مقوله خشک‌سالی را بیش از پیش نمایان می‌کند. هدف از این تحقیق؛ تحلیل فراوانی مشخصه‌های خشک‌سالی بارش، روان‌آب و آب زیرزمینی در دشت کهورستان واقع در استان هرمزگان می‌باشد. برای انجام این تحقیق با استفاده از شاخص استاندارد شده بارش (SPI)، شاخص استاندارد شده رواناب (SRI) و شاخص استاندارد شده آب زیرزمینی (SWI) دوره بازگشت و ضرایب هم‌بستگی متقاطع داده‌های ماهانه بارش ایستگاه کهورستان و داده‌های دبی رودخانه و آب زیرزمینی ایستگاه هیدرومتری کهورستان برای یک دوره 30 ساله ( 1395-1365) محاسبه گردید. نتایج نشان داد در هر سه شاخص با افزایش بازه زمانی و دوره بازگشت مقدار مشخصه های خشکسالی شدت ، مدت ، بزرگی و پیک افزایش یافته است .ضرایب همبستگی متقاطع بین دو شاخص SPI و SRI مقدار عددی قابل توجهی را نشان می دهد طوری که ضریب مذکور بین این دو شاخص در سری زمانه 48 ماهه بیشترین مقدار و برابر عدد 79/0 است .همچنین نتایج نشان داد ضریب همبستگی متقاطع بین SPI و SWI قابل توجه نبوده است .

خشک‌سالی ، شاخص بارش استاندارد، شاخص رواناب استاندارد، شاخص آب زیرزمینی استاندارد، دشت کهورستان استان هرمزگان

فاطمه زرهی, فاطمه زرهی

تحلیل فراوانی مشخصه های خشکسالی هوا- هیدرو - آبزیرزمینی در منطقه توکهور میناب

خشکسالی خسارت‌های زیادی را ایجاد می‌کند ولی در مناطق خشک و نیمه‌خشک نمود بیشتری دارد و خسارت‌های ایجاد شده در این مناطق به علت شکننده بودن محیط چشم‌گیرتر است. در این تحقیق برای بررسی و تحلیل فراوانی مشخصه‌های خشکسالی هوا- هیدرو و آب زیرزمینی در منطقه توکهور استان هرمزگان طی یک دوره آماری (1366-1389) از شاخص‌های خشکسالی SWI، SPI و SRI استفاده شد. جهت انجام این تحقیق از داده‌های ماهانه بارش ایستگاه باران سنجی چراغ‌آباد و هیدرومتری رودان استفاده شد. مقایسه نتایج سه شاخص در تحلیل خشکسالی و درصد فراوانی خشکسالی در کلاس‌های مختلف در مقیاس‌های زمانی 3 تا 48 ماهه نشان داد، در هر سه شاخص با افزایش بازه زمانی و افزایش دوره بازگشت مقدار مشخصه‌های خشکسالی شدت، مدت، بزرگی و پیک افزایش یافته است. روند تغییرات سه شاخص مشابه اما شاخص SWI نسبت به SPI و SRI فرکانس بالاتری از خشکسالی را نشان می‌دهد. در شاخص SPI با افزایش دوره بازگشت در هر سری زمانی مقادیر شدت، مدت، بزرگی و پیک افزایش داشته است. اما مقادیر این مشخصه‌ها بین بازه‌های زمانی از الگوی یکسانی پیروی نمی‌کند اما در نهایت در دوره‌های طولانی‌تر نسبت به دوره‌های کوتاه مدت افزایش نشان داده است. ضرایب همبستگی متقاطع بین دو شاخص SRI و SWI مقدار عددی قابل توجهی را نشان می‌دهد. بیشترین مقدار همبستگی در سری زمانی 48 ماهه برابر با 65/0 بوده است و همچنین نتایج نشان داد ضریب همبستگی متقاطع بین شاخص SPI و SWI قابل توجه نبوده است. و نتایج همبستگی درصد فراوانی خشکسالی در کلاس‌های مختلف خشکسالی در مقیاس‌های زمانی مورد مطالعه نیز نشان از همبستگی بالای مقادیر در مقیاس 48 بین شاخص SRI و SWI و شاخص SPI وSRI است.

خشکسالی، منطقه توکهور، شاخص بارش استاندارد، شاخص آب زیرزمینی استاندارد، شاخص رواناب استاندارد.

زهرا عباس نسب, نوازاله مرادی*2، یحیی اسماعیل¬پور3، حمید غلامی4، مهدی بی¬نیاز5, زهرا عباس نسب1، نوازاله مرادی2، یحیی اسماعیل¬پور3، حمید غلامی4، مهدی بی¬نیاز5, زهرا عباس¬نسب1، نوازاله مرادی*2، یحیی اسماعیل¬پور3، حمید غلامی4، مهدی بی¬نیاز5, نوازاله مرادی2, یحیی اسماعیل¬پور3, یحیی اسماعیل¬پور3, حمید غلامی4،, حمید غلامی4, مهدی بی نیاز5, مهدی بی¬نیاز5

خاک¬پوش¬های آلی راه کاري زیستی¬- اقتصادي در بهبود شرایط خاک برای افزایش نفوذ آب و مهار ریزگردها

در سال های اخیر، در مناطق خشك و نیمه خشك جهان که از میانگین بارش کمي برخوردار هستند، پدیده فرسایش بادی و گرد و غبار به طور جدی نگران کننده است. پهنه های ماسه ای معمولا از مواد بی استحکام با ظرفیت کم برای نگه داری آب تشکیل شده اند که آن ها را به فرسایش بادی حساس می سازد .استفاده از افزودنی¬ها با اهداف حفاظت کيفی و کمّی خاک و ذخيره رواناب به عنوان راهکاري اقتصادي، کاربردي و کارا، ضروری به نظر می رسد. با توجه به آثار زیست محیطی مالچ های نفتی از قبیل افزایش دما به دلیل ضریب جذب حرارت بالا و درنتیجه تغییر خرد اقلیم منطقه، نفوذ به خاک و منابع زیرزمینی آب و آلوده کردن آن ها و مسدود کردن روزنه ها و اختلال در تنفس سلولی گیاهان و بروز بیماری های تنفسی در افراد در سال¬های اخیر استفاده از پلیمرها و انواع مالچ های بیولوژیكی با منشأ گیاهی به عنوان جایگزینی برای مالچ های نفتی گران قیمت موردتوجه قرارگرفته که در تثبیت گردوغبار و شن های روان نقش بسیار مهمی داشته است. این مقاله با مرور منابع جامع و معتبر علمی، تأثیر خاک¬پوش¬های آلی در کاهش هدررفت آب و خاک و نیز مهار ریز گردها را مورد بررسی قرار داده است.

اصلاح کننده زیستی، حفاظت آب و خاک، کنترل گردوغبار

Roghayeh Jahdi, نگین سلطانی, رقیه جهدی

آثار آتش&amp:#172:سوزی بر مشخصات خاک بوم&amp:#172:سازگان&amp:#172:ها: مطالعه مروری

افزایش جهانی در شدت و فراوانی آشفتگی&amp:#172:های اکولوژیکی باعث ایجاد تغییرات عمده در ساختار و عملکرد بوم&amp:#172:سازگان&amp:#172:های جنگلی می‌شود، با این حال اطلاعات کمی در مورد آثار بلندمدت آشفتگی بر روی خاک‌ها وجود دارد. از جمله این آشفتگی&amp:#172:ها آتش&amp:#172:سوزی-های جنگلی است که به عنوان یک اصلاح کننده کلیدی بوم&amp:#172:سازگان&amp:#172:های طبیعی در نظر گرفته می&amp:#172:شود و بر خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک و کمیت و کیفیت آب&amp:#172:های سطحی تأثیر می&amp:#172:گذارد. اگرچه تاثیر بر خواص خاک پیچیده است، این اثرگذاری&amp:#172:ها تا حد زیادی به شدت آتش&amp:#172:سوزی، مدت، بار ماده سوختنی و ویژگی&amp:#172:های خاک بستگی دارد. در این تحقیق، مروری بر آثار آتش‌سوزی جنگل و سوزاندن تجویزی بر ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک‌های جنگل انجام می&amp:#172:شود و خلاصه‌ای از دانش کنونی مرتبط با مزایا و معایب این آتش‌سوزی‌ها ارائه می&amp:#172:شود. آتش&amp:#172:سوزی با شدت کم با رسوب خاکستر در سطح خاک موجب تغییراتی در ویژگی شیمیایی خاک از جمله افزایش pH و مواد مغذی موجود می&amp:#172:شود. با این وجود، آتش‌سوزی‌های شدید با احتراق کامل مواد آلی، منجر به آثار منفی شدید مانند تبخیر مواد مغذی، از بین رفتن پایداری خاکدانه&amp:#172:ها، افزایش چگالی ظاهری خاک، افزایش آبگریزی ذرات خاک که در نتیجه کاهش نفوذ آب با افزایش فرسایش و تخریب موجودات زنده خاک رخ می&amp:#172:دهد، می‌شود. گرمای زیاد خاک (بیش از 120 درجه سانتی&amp:#172:گراد) ناشی از این آتش&amp:#172:سوزی&amp:#172:ها برای بوم&amp:#172:سازگان خاک، به ویژه خواص فیزیکی و بیولوژیکی آن مضر است. با توجه به آثار آتش&amp:#172:سوزی&amp:#172:های کنترل نشده، استفاده از سوزاندن تجویزی به عنوان یک ابزار مدیریتی برای کاهش بار ماده سوختنی به دلیل شدت کم و گرمایش محدود خاک بسیار توصیه می&amp:#172:شود. علاوه بر این، استفاده از سوزاندن تجویزی برای مدیریت بار ماده سوختنی با توجه به گرمایش جهانی فعلی بسیار ضروری است، زیرا به جلوگیری از افزایش وقوع آتش&amp:#172:سوزی در جنگل&amp:#172: و مراتع کمک می&amp:#172:کند.

آتش&amp:#172:سوزی، سوزاندن تجویزی، شدت آتش، مواد مغذی خاک

Roghayeh Jahdi, پوریا پوررمضان, رقیه جهدی

نقش جنگل&#172:های شهری در تغییرات اقلیمی

از مهمترین موضوعاتی که امروزه در ارتباط با اقلیم مطرح است بحث مربوط به توسعه شهرنشینی و آلودگی هوای شهری به ویژه در کلان شهرها و متعاقب آن اثر بر جنگل&#172:های شهری و در نتیجه اقلیم شهرها می&#172:باشد. امروز تخریب جنگل&#172:ها از جمله جنگل&#172:های شهری تحت تاثیر تغییر اقلیم به عنوان یکی از معضلات جامعه بشری مطرح است و این مسئله منطقه&#172:ای نبوده و به مرزهای سیاسی و جغرافیایی محدود نیست، بلکه یک مسئله جهانی است. بنابراین، یکی از چالش&#172:های قرن 21 میلادی موضوع نوسانات و تغییرات اقلیمی است. لذا با استفاده از روش&#172:های استناد به منابع به طرق مختلف تلاش شده تا به آثار تغییرات اقلیمی صورت گرفته بر کلان شهرها پرداخته شود. بر پایه یافته&#172:های موجود می&#172:توان گفت تغییرات اقلیمی خود یکی از نتایج افزایش انتشار آلاینده&#172:ها در کلان&#172: شهرها است که در حال حاضر تمام جوانب زندگی بشر را تحت شعاع خود قرار داده است. در عین حال تغییرات اقلیمی می&#172:تواند از طریق گرمایش جهانی، تشدید انتشار برخی از آلاینده&#172:های اصلی مثل اُزن و ذرات معلق، آتش&#172:سوزی جنگل&#172:ها، مهاجرت، افزایش جمعیت کلان شهرها، تهدیدات سلامتی انسان شهرنشین، وارونگی و ایجاد جزایر حرارتی بر کیفیت هوای کلان شهرها تأثیر بگذارد. اما در جهت کاهش این آثار، حفظ سلامت جنگل&#172:های شهری امری حیاتی است که نیازمند برنامه&#172:ریزی بلندمدت برای تاب&#172:آوری و همچنین مدیریت کوتاه&#172:مدت بحران است.

جنگل شهری، تغییرات اقلیمی، زیرساخت&#172:های سبز شهری، آلودگی کلان شهرها

سمیه بهرامی, مریم عباس زاده

بررسی روند تغییرات بارش و دمای چهار ایستگاه در استان هرمزگان در افق 30 ساله بر اساس گزارش ششم تغییر اقلیم

تغییر اقلیم سبب برهم خوردن چرخه ی هیدرولوژیکی زمین به ویژه توزیع زمانی و مکانی آن گردیده است، لذا بررسی و پیش بینی تغییرات آن بسیار مهم است. پیش بینی تغییرات دما و بارش به وسیله ی مدل های گزارش ششم و ارزیابی تغییر اقلیم که باعث افزایش دقت در برون داد آن ها می گردد، می تواند کمک شایانی برای برنامه-ریزی و مدیریت منابع آب در آینده باشد. در تحقیق حاضر تغییرات روند بارش و دمای بیشینه و کمینه در ایستگاه هواشناسی و باران سنجی حوضه های مورد مطالعه ارزیابی گردید، سپس این تغییرات در افق آینده 2020-2050 بر مبنای برون داد مدل canESM5 تحت دو سناریوی SSP370 و SSP583 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد میزان دمای کمینه و بیشینه تحت هر دو سناریو برای هر چهار ایستگاه در دوره مورد مطالعه دارای روند افزایشی معنی دار دارد. دمای کمینه برای ایستگاه های مشاهداتی برای سردشت فاقد روند معنی دار است. در جاسک و رودان روند مثبت معنی دار دارند. حاجی آباد روند منفی معنی دار دارد. دمای بیشینه برای ایستگاه های مشاهداتی برای سردشت و جاسک فاقد روند معنی دار می باشد. رودان دارای روند مثبت معنی دار دارد. و در حاجی آباد روند منفی معنی دار است. میزان بارندگی تحت سناریو SSP370 برای هر چهار ایستگاه فاقد روند معنی دار است. در سناریویی SSP585 نیز در سه ایستگاه سردشت جاسک و رودان فاقد روند معنی دار است؛ ولی حاجی آباد روند مثبت دارد که معنی دار نیست. بارش برای ایستگاه های مشاهداتی سردشت روند مثبت معنی دار است و جاسک روند مثبت دارد که معنی دار نیست. رودان و حاجی آباد فاقد روند می باشند

تغییر اقلیم، گزارش ششم، canESM5، سناریوهای SSP370 و SSP583.

صالحه جمشیدی, صالحه جمشیدی

تحلیل حداکثر بارش محتمل در ایستگاه سینوپتیک سیریک

در این این پروژه برآورد حداکثر بارش محتمل رخ داده در حوضه آبخیز شهری سیریک انجام شده است و از داده های بارش بیشینه روزانه در ایستگاه سیریک طی دوره آماری 1361 تا 1399 استفاده گردید و از دو روش تحلیل فراوانی و حداکثر رگبار محتمل با استفاده از روش هرشفیلد استفاده شد. بیشترین مقدار بارش شهر سیریک 87.7 میلی متر مربوط به سال 1374 بوده . بر اساس روش تحلیل فراوانی در نرم افزار ایزی فیت نتایج نشان داد که حداقل داده ای که مشاهده شد 8 میلیمتر بوده. و 75 درصد داده ها از 36.5 میلیمتر کمتر بوده و 25 درصد داده ها از 13.6 میلیمتر بیشتر بوده. و 50 درصد داده های حدود 28.4 میلیمتر می باشد. و تنها در 5 درصد بارش ها بیش 86.7 میلیمتر است. با استفاده از روش هرشفیلد حداکثر بارش محتمل در منطقه 75 میلیمتر براورد گردید که در مقایسه با مقدار بارش مشاهه شده در آبخیز، روش تحلیل فراوانی می¬تواند روش دقیق¬تری باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند برای مدیریت هرزآب های شهری مفید واقع شود.

رگبار طرح، حداکثر بارش محتمل، تحلیل فراوانی، FBS و PMP،

فاطمه کاتب, لیلا نعمتی, زینب حزباوی, رئوف مصطفی‌زاده

اجزاء سامانه‌های جمع‌آوری آب باران و زهکشی در ساختمان‌های مسکونی

آموزش و ترویج مقوله جمع‌آوری آب باران از نظر اهمیت و ضرورت و نیز نحوه اجرا توسط مدیران، کارشناسان و دست‌اندرکاران مربوط به امور مدیریت، طراحی و اجرای پروژه‌های شهرسازی و هم‌چنین در بافت جامعه، در رسانه‌ها، در کتاب‌های درسی، کارگاه‌های آموزشی و نیز توسط گروه‌های داوطلب یا سازمان‌های مردم‌نهاد ضروری است. بر همین اساس، مقاله حاضر با هدف تشریح اجزاء سامانه‌های جمع‌آوری آب باران در ساختمان‌های مسکونی به زبان ساده و قابل ترویج و کاربرد توسط اقشار مختلف جامعه تدوین شده است. جهت جلوگیری از خسارت رواناب‌های متمرکز و نیز امکان استفاده بهینه از آن‌ها و رسیدن به شهرهای پایدار بایستی در رویکرد توسعه و طراحی شهری امری تغییراتی اساسی صورت گیرد. جمع‌آوری آب باران در مناطق شهری سطوح مختلف با رعایت دستورالعمل‌های ساده و کم‌هزینه قابل انجام است. با توجه به وسعت قابل توجه این سطوح می‌توان حجم قابل توجهی از آب را برای استفاده‌های غیر شرب منازل و فضای سبز عمومی فراهم نمود و به‌طور مؤثری نیاز به آب متمرکز شهر را کاهش داد.

پشت‌بام، شهرهای تاب‌آور، سامانه ذخیره‌سازی، فیلتراسیون، مدیریت کمبود آب

عالیه جعفری

تحلیل حداکثر بارش محتمل در ایستگاه سینوپتیک شهرستان میناب

هدف اصلی این تحقیق برآورد حداکثر بارش محتمل رخ داده در حوضه آبخیز شهری شهرستان میناب است. در این تحقیق از داده های بارش بیشینه روزانه در ایستگاه شهرستان میناب طی دوره آماری 1371 تا 1399 استفاده گردید. بر این اساس از دو روش تحلیل فراوانی و حداکثر رگبار محتمل با استفاده از روش هرشفیلد استفاده شد. بر اساس نتایج مقدار حداکثر بارش روزانه مشاهده شده در ایستگاه سینوپتیک میناب 187 میلی متر بوده که بر اساس روش تحلیل فراوانی در نرم افزار ایزی فیت نتایج نشان داد که این مقدار بارش دارای دوره بازگشت بالغ بر 100 سال بوده در حالیکه حداکثر بارش با دوره بازگشت 100 ساله در این حوضه آبخیز شهری 201میلیمتر برآورد گردید. با استفاده از روش هرشفیلد حداکثر بارش محتمل در منطقه 235.74میلیمتر براورد گردید که در مقایسه با مقدار بارش مشاهه شده در آبخیز، روش تحلیل فراوانی می¬تواند روش دقیق¬تری باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند برای مدیریت هرزآب های شهری مفید واقع شود.

رگبار طرح، حداکثر بارش محتمل، تحلیل فراوانی،

الهام رفیعی ساردوئی, مینا اقتدارنژاد, الهام رفیعی ساردوئی, علی آذره

آشکار سازی تغییرات اقلیمی با استفاده از روش من کندال (مطالعه موردی: دشت بم)

تغییر اقلیم یکی از عمده¬ترین چالش¬هاي پیش روي بشر در زمان حاضر است. پدیده¬هایی مانند تغییرات بارندگی، گرم شدن جهانی، ذوب شدن یخ¬هاي قطبی، سیل و .. در بسیاري از نقاط جهان به حدي شدید و خسارت بار و نگران کننده است که موضوع تغییر اقلیم را در صدر مطالعات محققین علوم جوي قرار داده است و تحقیقات گسترده¬اي در مقیاس جهانی، ناحیه¬اي و محلی را به خود اختصاص داده است.. هدف این پژوهش آشکار¬سازی و تحلیل روند تغییرات اقلیم به¬ویژه عناصر اقلیمی بارش و دبی با استفاده از آزمون من-کندال در دشت بم در استان کرمان می¬باشد. در این تحقیق پس از همگنی و صحت¬سنجی داده¬ها، 2 ایستگاه هیدرومتری و 2 ایستگاه باران-سنجی با دوره آماری سال¬های آبی 1401-1372 انتخاب شد. نتایج حاصل از آزمون من کندال روند معنی¬دار بر داده¬های بارش را نشان می¬دهد اما؛ آنالیز روند برای داده¬های دبی دو ایستگاه بره¬سوز و خانه¬خاتون عدم وجود روند بر داده¬های دبی را نشان می¬دهد.

آزمون من-کندال، بم، بارندگی، دبی

داود صمصام پور, افسون کامیاب

مدیریت آب باران با توسعه سیستم های یکپارچه زیست و غیرزیست نگهدار مبتنی بر طبیعت

چکیده سیستم‌های یکپارچه زیست و غیرزیست&#172:نگهدار برای مدیریت بهتر آب باران ارتقاء میابند. از باغ‌های باران و سطوح نفوذپذیر برای جذب و تصفیه آب استفاده شده، این رویکردها باعث کاهش آلودگی و افزایش بهره‌وری از منابع آب می‌شوند. این سیستم‌ها نقش مهمی در حفاظت از محیط زیست و توازن بین توسعه و حفظ منابع طبیعی دارند. برای اجرای بهینه و مؤثر راهکارهای مبتنی بر طبیعت در مدیریت آب باران، مطابق دستورالعمل‌ها و استانداردهای مرتبط اتحادیه اروپا، لازم است آب باران از طریق نفوذ به زیر زمین ذخیره شود. این روش همچنین به دستاوردهای توسعه پایدار سازمان ملل متحد تا سال 2030 کمک می‌کند، از جمله سازگاری شهرها و کاهش تغییرات اقلیمی. اجرای روش‌های زیستی مبتنی بر طبیعت به تدابیری مانند ذخیره آب باران، کاهش رواناب سطحی، تبخیر آب، و بهبود کیفیت آب سیلاب منجر می‌شود. تنوع رویکردها و همکاری بین نهادها بنیانی برای افزایش کارآمدی این سیستم‌هاست. راهکارهای مبتنی بر طبیعت (NbS) می‌توانند نقش مؤثری در کاهش تأثیرات شهری‌شدن، بهبود آب‌گیری باران، و افزایش انطباق شهری با تغییرات آب و هوا ایفا کنند. این پژوهش به بررسی راهکارهای NbS برای حفظ عملکرد مناطق طبیعی شهری می‌پردازد و بیان می‌کند که استفاده از آب باران می‌تواند یک منبع جایگزین برای آب آشامیدنی و بهبود مدیریت آب سیلاب باشد. بام‌های سبز به عنوان یکی از اصلی‌ترین راهکارهای NbS در شهرها مورد توجه است. این بام‌ها، با ارتقاء پایداری محیطی و ادغام با سایر سیستم‌های NbS، به بهبود انطباق شهری با کاهش خطر بلایای طبیعی کمک می‌کنند. با این حال، تحقیقات مرتبط با NbS هنوز محدود است، احتمالاً به دلیل چالش‌های اجرایی و هزینه‌های بالا. همچنین، نقصان زیادی در اطلاعات مربوط به بام‌های سبز وجود دارد که باعث تأخیر در پذیرش گسترده آنها شده است. در انجام سیستم‌های NbS در شهرها، همکاری بین دولت، بخش خصوصی و مالکان ملک ضروری است. سیاست‌گذاران نیز می‌توانند با حمایت و ایجاد چارچوب‌های قانونی مناسب، فرآیند پذیرش بام‌های سبز را تسهیل کنند. برای درک بهتر شرایط محلی، تجزیه و تحلیل چرخه عمر و هزینه در هر منطقه لازم است. سیستم‌های NbS، به ویژه بام‌های سبز، با توسعه فناوری و بهره‌مندی از کارآیی مدیریت آب، مزایای زیادی در اکوسیستم‌های شهری فراهم می‌کنند. دولت‌ها در سراسر جهان این سیستم‌ها را نصب کرده و دستورالعمل‌هایی را با تحقیقات توسعه داده‌اند. نیاز به تحقیقات بیشتر برای درک واقعی از تأثیرات مثبت در دوره‌های کوتاه و بلند مدت و اتخاذ تصمیمات بهتر وجود دارد. اجرای توصیه‌های مربوط به عملکرد این سیستم‌ها اهمیت دارد.

واژه هاي کليدي: بام سبز، سطوح نفوذپذیر، زیست&#172:نگهداری، حوضه&#172:های نفوذ، مدیریت آب

مریم مریم عباس زاده, ام البنین بذارفشان

مروری بر گزارش ششم هیئت بین دولتی تغییرات اقلیم و نحوه آماده سازی داده¬های مدل¬های اقلیمی این گزارش

پیش بینی تغییرات اقلیم آینده نقش مهمی در اطلاع یافتن از سیستم¬های اقلیمی، تهدیدهای اقتصادی-اجتماعی آن¬ها و یافتن راه حل-های مناسب بازی می¬کند. در این مطالعه روند توسعه مدل¬های اقلیمی در هیئت بین الدولی تغییر اقلیم مورد بررسی قرار گرفته است. با توسعه روز افزون مدل¬های اقلیمی روش¬های گوناگون حذف خطاها و عدم قطعیت¬های این مدل¬ها نیز در حال توسعه و پیشرفت است که این روش¬ها به دو دسته کلی دینامیکی و روش¬های متنوع آماری تقسیم می¬شوند. همچنین در نهایت به سایت ISIMIP که امکان دانلود داده¬های اقلیمی ریزمقیاس شده سناریوهای مختلف مدل¬های گزارش ششم در آن وجود دارد، اشاره و در خصوص نحوه دانلود توضیحات ضروری ذکر می¬گردد. خروجی¬های گزارش ششم داده¬های اقلیمی را در قالب 5 سناریو اقلیمی ( مسیرهای مشترک اجتماعی-اقتصادی) یا SSPs پیش¬نمایی می¬کنند. در حالیکه در SSP1 اقدامات لازم برای توسعه پایدار صورت خواهد گرفت، در SSP5 مصرف سوخت¬های فسیلی بسیار شدت خواهد یافت.

پروژه های مقایسه مدل جفت شده، سناریوهای مسیرهای اجتماعی و اقتصادی مشترک، ریزمقیاس نمایی، پروژه ISIMIP

حسین احمدی, عبدالله چم چم

بررسی تاثیر عوامل طبیعی بر تغییرات سفره¬ی آب زیرزمینی در دشت تدرویه

مدیریت منابع آب به ویژه آب¬های زیر زمینی، در مناطق خشک و نیمه خشک اهمیت زیادی دارد که موجب تاب‌آوری در برابر کمبود بارش می‌شود. در چند دهه اخیر به دلیل عوامل طبیعی و انسانی، افت سطح آب زیرزمینی در بیشتر مناطق دنیا به خصوص ایران گزارش شده است. از طرفی علاوه بر تغییرات کاربری اراضی، نوسانات متغیرهای هیدرواقلیمی نیز بر تغییرات تراز سفره مؤثر است. در این تحقیق به منظور بررسی تاثیر عوامل طبیعی بر تغییرات سفره¬ی آب زیرزمینی در دشت تدروئیه استان هرمزگان، تعداد 28 حلقه چاه مشاهده‌ای مورد بررسی قرار گرفتند. براي بررسی تغییرات کل دشت، از روش پلیگون‌بندی تیسن، تراز متوسط برآورد شد طی دورة 1381تا1401، اين دشت m15/2 افت داشته است.تغییرات بارش را طی دوره¬ی مذکور مورد بررسی قرار گرفت و نشان دهنده این بود که روند قابل توجهی در بارش دیده نمی¬شود. میزان بارش سالانه به ازای هر سال 2/1 میلیمتر است. در دهه¬ی 1370 مقدار بارش در این دشت به 1200 میلی¬متر هم می¬رسد. اما از سال 1380 به بعد، تغییرات قابل توجهی در مقدار بارش دیده می¬شود. نتایج تحقیق روند تغییرات تراز و بارش نشان داد، روند معنی¬داری در این تغییرات وجود ندارد. اما روند تغییرات تراز طی دوره¬ی مورد بررسی دارای روند منفی است بطوری که طی این دوره 15/2 متر افت نشان داده است. مطالعه¬ی حاضر در بررسی وضعیت دشت تدروئیه و پیش¬بینی شرایط آینده مفید خواهد بود.

آب زیرزمینی، پلیگون¬بندی تیسین، تغییرکاربری اراضی

رضا بیات, زهرا گرامی

بررسی تأثیر ویناس بر کیفیت رواناب با استفاده از شبیه‌ساز باران

خاک‌پوش‌های مناسب در سطوح جمع¬آوری آب در دیمزارها می‌توانند باعث حفظ رطوبت شوند. این پژوهش برای تعیین تغییرات کیفیت رواناب ناشی از کاربرد ویناس بر روی خاک لسی اراضی دیم شهرستان کلاله انجام ‌شد. پلات‌ها با خاک پرشده، تسطیح و فشرده‌سازی خاک انجام شد. تیمارهای ویناس نیز با افشانه به‌طور یکنواخت پاشیده و حدود 24 ساعت زمان داده ‌شد تا با ذرات خاک به تعادل برسد. این آزمایش با چهار تیمار ویناس (0، 50، 100 و 150 میلی‌لیتر) در شدت متوسط 70 میلی¬متر در ساعت با شیب 12 درصد در سه تکرار و به مدت 30 دقیقه انجام شد. رواناب حاصل از بارش، جمع‌آوری و اسیدیته و هدایت الکتریکی نمونه رواناب تعیین شد. تغییرات EC رواناب فاقد روند مشخص بوده و EC رواناب تیمار 100 میلی¬لیتر ویناس، 28 درصد بیشتر از شاهد است. مقدار pH رواناب روند نزولی داشته و با افزایش غلظت ویناس، کاهش یافته است.

باران، دیمزار، کلاله، لس

شقایق امیری توسلی, شقایق امیری توسلی, فاطمه خیری, محمدرضا دریایی افتابی, دکتر مرضیه رضایی

تاثیر سطوح آبگیر باران با استفاده از دانش بومی در گردشگری ساحلی(مطالعه موردی استان هرمزگان)

صنعت گردشگری امروزه جایگاه خاصی را در اقتصاد کشور ها پیدا کرده و نقش فعال و موثری را در ارتقای ساختار اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بخصوص در کشور های توسعه یافته ایفا می‌کند. در کشور های کمتر توسعه یافته گردشگری می‌تواند باعث کاهش بیکاری، فقر و اشتغال‌زایی و در نهایت پیشرفت اقتصادی و رفاه اجتماعی مردم را به دنبال داشته باشد. اقتصاددانان گردشگری را سومین پدیده‌ی پویا و رو به رشد می‌دانند و با برنامه‌ریزی دقیق و معرفی زیر ساخت های تاریخی، سیاسی و فرهنگی می‌توان به گردشگری کشور کمک کرد. استان هرمزگان می‌تواند یکی از استان های پویا در جهت توسعه گردشگری در کشور ایران باشد و به ارز آوری از طریق گردشگری به کشور کمک بسیاری کند، با بکار‌گیری بخش های خصوصی و دولتی و تبلیغات می‌توان کمک زیادی در جهت معرفی این استان صورت گیرد، استان هرمزگان با قرارگیری در موقعیت خوب جغرافیایی و وجود سواحل زیبای خلیج فارس همه ساله گردشگران زیادی را از استان های همجوار به خود جذب کرده است. استان هرمزگان به دلیل قرارگیری در آب و هوای خشک و نیمه خشک همیشه به مشکلات کمبود آب روبرو می‌باشد، مردم در قدیم با دانش بومی خود سازه های بسیار ارزشمندی را در جهت نگهداری و استحصال آب ایجاد کرده‌اند که با معرفی این سازه ها از طریق گردشگری به اقتصاد این استان کمک می‌شود و مردم از این طریق با فرهنگ و شیوه زندگی مردمان جنوب آشنا می‌گردنند و همچنین کمک زیادی به اشتغال‌زایی جوانان این مناطق میشود، آب‌انبار ها و چاه ها و تمامی سازه های استحصال آب که در گذشته منبع اصلی تامین آب در این استان بوده اند نشان دهنده می‌باشند. یکی از جزایر استان هرمزگان که همه ساله میزبان گردشگران زیادی است جزیره قشم است که با معرفی سازه های استحصال آب که در بندرلافت در این جزیره قرار دارد می‌تواند به بخش اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی این بندر کمک زیادی کرد سازه استحصال آب در این بندر شامل چاه تلا و آب‌انبار های تاریخی است، از آب انبار های معروف استان می‌توان به مجموعه آب انبار های موزه و برکه باران، برکه گرد در شهر بندرعباس و برکه دریا دولت و پنج برکه و بشاری در بندرلنگه و همچنین برکه سنتی پنج بادگیر در کیش اشاره کرد و این ها بخش کوچکی از برکه های معروف استان هرمزگان هستند که با معرفی این سازه های باارزش به گردشگران می‌توان به توسعه بخش گردشگری کمک زیادی کرد.

آب‌انبار، فرهنگ، اقتصاد، توسعه، اشتغال‌زایی

کیمیا جواهری, کیمیا جواهری, طیبه مصباح زاده, حسن خسروی, هادی اسکندری دامنه

ارزیابی حساسیت اراضی به فرسایش بادی با استفاده از درصد پوشش گیاهی و شاخص NDVI (مطالعه موردی: البرز و قزوین)

فرسایش بادی از معضلات اصلی دهه‌های اخیر به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک محسوب می‌شود. یکی از عوامل موثر بر گاهش و یا افزایش فرسایش بادی پوشش گیاهی است. در این راستا در پژوهش حاضر روند تغییرات پوشش گیاهی دو استان البرز و قزوین با استفاده از دو شاخص VC و NDVI طی سال‌های 2000 تا 2022 مورد بررسی قرار گرفت. برای انجام بررسی‌های لازم در این پژوهش از تصاویر ماهواره مودیس با قدرت تفکیک 1 کیلومتر استفاده شده است. نتایج بررسی روند تغییرات متوسط سالانه شاخص VC و NDVI نشان داد که حداقل مقدار متوسط فاکتور VC در سال 2000 و به مقدار 372/0 و حداکثر مقدار متوسط این فاکتور در سال¬ 2022 به مقدار 455/0 مشاهده شد. همچنین حداقل مقدار متوسط شاخص NDVI در سال 2000 به مقدار 16/0 و حداکثر مقدار متوسط شاخص NDVI در سال¬ 2010 و به مقدار 20/0 مشاهده شد. بررسی‌های صورت گرفته روی مقادیر پوشش گیاهی نشان داد حداکثر مقدار پوشش گیاهی در قسمت‌های مرکزی منطقه مورد مطالعه بوده که از شرق به غرب رو به افزایش است و همچنین حداقل‌های پوشش گیاهی در قسمت‌های جنوبی، شرقی و تا حدودی غرب منطقه مشاهده شده است. به طور کلی بررسی‌های انجام شده نشان دهنده روند افزایشی در پوشش گیاهی در طی سال‌های 2000 تا 2022 در کل منطقه مطالعاتی به ویژه در بخش مرکزی آن است. علت این امر، با توجه به تصاویر ماهواره‌ای افزایش زمین‌های کشاوری در دو استان البرز و قزوین بیان شد.

فرسایش بادی، فاکتور VC، شاخص NDVI، پوشش گیاهی، البرز و قزوین

فهیمه عبادی, حمید غلامی, 2- حمید غلامی

معرفی سطوح آبگیر در مناطق رستایی و شهری

بشر امروز به دلیل افزایش روز افزون جمعیت و به دنبال آن نیاز به آب و مواد غذایی همواره در پی راهی برای تامین منابع آبی و غذایی خود است. برای این تولید غذا گاهی تا حدود 90 درصد منابع آبی در دسترس را مصرف می¬کنند از این رو به دلیل مصرف بیش از حد آب، تغییرات اقلیمی، خشکسالی های پی در پی و گسترش کشاورزی مناطق زیادی از جهان با مشکل کمبود آب مواجه هستند و در پی این مشکل به دنبال راه حل و منابع جایگزین و کمکی برای منابع آب هستند. یکی از بهترین روش¬های پیشنهادی برای یافتن منابع آبی استحصال آب از رواناب و آب باران است روش¬های متفاوتی در سرار دنیا برای استحصال آب باران وجود دارد که در این پژوهش به برخی از آن¬ها اشاره نموده¬ایم. استحصال آب بر اساس مورد مصرف آب برداشت شده در مناطق مختلف و نیز بر اساس میزان آب در دسترس از طریق سازه¬های متفاوتی انجام می¬شود. از جمله اهداف برداشت آب باران، جلوگیری از هدر رفت آب، جلوگیری از ایجاد سیل و خسارات ناشی از آن می¬باشند.

کلید واژه: سطوح آبگیر، استحصال آب، حوضه آبریز، رواناب

مریم سادات جعفرزاده, مهدی شفقتی

قابلیت اجرایی برخی راهکارها جهت عبور از بحران کم آبی در ایران

به دلیل شرایط نامطلوب بحران کم آبی در کشور، مدیریت منابع آب، اولویت اصلی دستور کار سیاست دولت قرار گرفته و تلاش متخصصین امر در جهت یافتن رویکردهای موثری برای کاهش کمبود آب، نشان از اهمیت بسیار بالای رسیدن به درک روشن موضوع کمبود آب می‌باشد. در این مطالعه، با بررسی انجام شده بر برخی اسناد و مصوبات در رابطه با بحران آب، سعی بر یک تحلیل علت و معلولی در زمینه مشکلات منابع آبهای زیرزمینی با توجه به پرمصرف‌ترین بخش آب در کشور شده است. نتایج این بررسی نشان داد جهت حل و رسیدگی به مشکلات منابع آبهای زیرزمینی باید سطح زیر کشت، الگوی کشت و تغییرات کاربری اراضی منابع طبیعی مورد توجه قرار گیرد. بنا به برخی مسائل امنیتی پیرامون تامین امنیت غذایی، کاهش سطح زیر کشت در ایران قابلیت اجرایی ندارد. در الگوی کشت نیز علاوه بر تعیین محصولاتی برای مناطق مختلف، باید تولید محصولات استراتژیک هدف قرار گیرد و محصولات غیراستراتژیک مانند کشورهای پیشرو، حدالامکان وارد شود نه تولید. این اقدامات سبب کاهش بهره‌برداری از چاه‌های مجاز و غیرمجاز شده و می‌تواند نقش بسیار قابل توجهی در میزان مصرف آب و کنترل بحران آبی کشور داشته باشد. در رابطه با تغییرات کاربری اراضی نیز توصیه می‌شود این اقدامات به حداقل رسیده و نقش و اثرات آن، به لحاظ از بین بردن اراضی که بیشترین پتانسیل تغذیه آبخوان‌ها را دارند، به جد مورد بررسی قرار گیرد.

بحران کم آبی، چاه‌های غیر مجاز، سطح زیر کشت، مدیریت آبهای زیرزمینی

معصومه فروزان فرد, محدثه امیری, طیبه یوسفی

بهره برداری از منابع آب ژرف به عنوان ذخایر راهبردی در دوران خشکسالی دشت سیستان

بیش از 96 درصد آب شیرین کره زمین در آب زیرزمینی قرار دارد که این منبع حیاتی را به مهم ترین ذخیره آب شیرین بر روی کره زمین تبدیل نموده است. امروزه بهره برداری از منابع آب زیرزمینی برای مصارفی چون کشاورزی، صنعت و رشب توسعه زیادی پیدا کرده است. باتوجه به بحران کم آبی، راهکارهای متعددی برای رفع این بحران ارائه شده که یکی از آنها اکتشاف و استفاده از منابع آبهای غیرمتعارف همچون آبهای ژرف برای مصارف مختلف است. آبهای زیرزمینی سرمایه های استراتژیک یک کشور محسوب می شوند و منابع آب ژرف نیز جز این سرمایه ها هستند. در این مقاله مروری بر ضرورت استفاده از منابع آب ژرف در دشت سیستان برای گذر ار دوزان خشکسالی پرداخته شده است.

سیستان، اب ژرف، خشکسالی، آب غیر متعارف

سحر عبدالهی, مهرناز یحیی زاده برنطین, سحر عبدالهی

بررسی روند تغییر اقلیم با استفاده از شاخص‌های حدی دما و بارش در بابلسر

ایران کشوري در حال توسعه است و طبيعتاً تغيير پارامترهاي اقليمی از جمله دما، رطوبت و بارش می¬تواند پیامد رشد شهرنشينی، افزایش جمعيّت، تغییرات کاربری اراضی، آلودگی¬ها و گرمایش سطحی در شهرها را به دنبال داشته باشد. در این پژوهش به بررسی روند تغییرات شاخص‌های حدی دما و بارش طی دوره آماری 1966 تا 2015 با استفاده از آزمون من کندال پرداخته شد. طبق نتایج حاصل از آزمون من کندال تغییرات روند تنها در دو شاخص FD و TNx معنی‌دار بود. در مورد شاخص‌های بارش نیمی از آن‌ها فاقد روند و نیم دیگر دارای روند معنی‌دار بود، بویژه در مورد دو شاخص CDD و CWD که تغییرات روند به یک میزان و در جهت عکس یکدیگر بود بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که منطقه مورد مطالعه با روند بروز خشکسالی مواجه است. با توجه به‌اینکه شهرستان بابلسر قطب کشاورزی و منابع طبیعی کشور می‌باشد، لذا دو بخش تغییرات بارش و دبی رودخانه باید در راستای صحیح مدیریت منابع آب تمهیدات لازم از سوی واحدهای مربوطه انجام شود.

آزمون من کندال، تست پتیت، خشکسالی، تغییرات بارش و دبی، هیدرو اقلیمی

مجدثه امیری دوماری, معصومه فروزان فرد

بررسی نقش جمع آوری آب باران از سطوح پشت بام ها در جلوگیری از هدر رفت رواناب (مطالعه موردی: شهر جیرفت)

جمع آوری آب باران یکی از راهکارهای مفید و عملی در مدیریت منابع آب در مناطق خشک و نیمه خشک است. در سال های اخیر، تغییر اقلیم و در پی آن کاهش نزولات جوی از یک سو و رشد سریع جمعیت از سوی دیگر سبب کاهش سرانه آب تجدید شونده کشور شده است. از طرفی شهرهای پرجمعیت ایران با نیاز روزافزون به منابع آبی مواجه اند. لذا برنامه ریزی برای استفاده بهینه از منابع موجود و شناسایی و کاربرد منابع جدید و جایگزین مانند جمع آوری و استفاده از آبهای سطحی و باران امری ضروری به نظر می رسد. سیستم&#172:های جمع&#172:آوری آب باران در بسیاری از مناطق دنیا به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک به عنوان روشی عملی برای به حداقل رساندن ریسک خشکسالی پذیرفته شده است. از طرفی اطلاعات کاملی از میزان پتاسیل موجود به منظور جمع آوری آب باران در حوضه شهری (سطح پشت بام ها) و همچنین فواید مستقیم و غیر مستقیم این سیستم ها در دسترس نیست. در این مقاله به بررسی پتانسیل موجود برای جمع&#172:آوری آّب از سطح پشت بام های شهر جیرفت پرداخته شد. با توجه به نتایج به دست آمده، با استفاده از این سیستم می توان سالانه 121522 متر مکعب در سال در مصرف آب صرفه جویی نمود.

جمع آوری آب باران، خشکسالی بحران آب، شهر جیرفت، ساختمان ها.

سیروس مداحی نژاد, علیرضا جلالی فرد, سیروس مداحی نژاد, عبدالوحید ناوکی, محمدجواد امیری بهرامی

بررسی تلفات خاک ناشی از فرسایش پایپینگ در حوزه آبخیز ایکلی آغزلی، استان گلستان

فرسایش تونلی یا پایپینگ ازجمله فرسایش‌های آبی است که رخداد آن سبب تغییرات بارز در منظر زمین و تخریب محیط‌زیست می‌شود. عموماً پایپینگ در سازندهایی که ظرفیت نفوذپذیری کمی داشته و کانی‌های قابل انحلال زیادی دارند به وجود می‌آید. یکی از نهشته‌های حساس به فرسایش پایپینگ، نهشته‌های لس است. با توجه به وجود گستره عظیمی از نهشته‌های لسی در استان گلستان، ضرورت مطالعه عوامل مؤثر بر فرسایش پایپینگ در لس‌های استان مشخص می‌شود. در این تحقیق سعی شده تا حجم و وزن تلفات خاک ناشی از پایپینگ در حوزه آبخیز ایکلی آغزلی در کاربری‌های مختلف اراضی بررسی شود. نتایج حاکی از وجود 102 پایپینگ در محدوده‌ای به وسعت حدود 105 هکتار است که اکثر پایپینگ‌ها در شیب بین 20 تا 45 درصد و در کاربری اراضی مرتعی قرار داردکه خسارات جانی و مالی فراوانی را برای دامداران منطقه به همراه دارد. بیشترین و کمترین تعداد پایپینگ در جهت¬های جغرافیایی به ترتب شمال شرق و شمال اختصاص دارد. متوسط تلفات وزنی و حجمی خاک در محدوده موردمطالعه به ترتیب معادل 6/365 تن و 323 مترمکعب تعیین شد که این نشان‌دهنده هدر رفت بالای خاک می‌باشد. به‌طورکلی فرسایش پایپینگ در منطقه به علت وجود لس و همچنین عدم توجه بسیار شدید است.

فرسایش پایپینگ، لس، حوزه آبخیز ایکلی آغزلی، تلفات حجمی، تلفات وزنی.

سیروس مداحی نژاد, علیرضا جلالی فرد, سیروس مداحی نژاد, ایوب جاویدان, محمد تاج الدینی

مناسبترین روش درونیابی برای پهنه بندی پارامترهای اسیدیته و شوری آب‌های زیرزمینی در شهرستان حاجی آباد

در بسیاری ازمناطق به ویژه مناطق خشک ونیمه خشک مدیریت کیفی آب‌های زیرزمینی به لحاظ پیچیدگی شرایط اقلیمی و ساختارهای زمین شناسی بسیار مشکل است. از طرفی ورود بهنگام انواع مختلف آلاینده‌ها از جمله پساب کشاورزی و صنعت ، فاضلاب‌های شهری وخانگی، به سیستم آب زیرزمینی مطالعه به روز تغییرات شیمیایی آب و پهنه بندی آن را ایجاب می‌کند. هدف از انجام این تحقیق انتخاب مناسبترین روش درونیابی برای پهنه بندی پارامترهای اسیدیته و شوری آب‌های زیرزمینی شهرستان حاجی آباد واقع در استان هرمزگان است. برای رسیدن به این هدف تمامی روش‌های درونیابی کریجینگ شامل Ordinary، Simple، Universal، Indicator، Probability، Disjunctive توسط معیار های RMS، MS، RMSS، ASE و صحت سنجی متقابل مقایسه گردید و سپس مناسب ترین روش با روش IDW از لحاظ پارامتر‌های آماری ذکر شده مقایسه گردید . نتایج نشان داد که در بین روش های کریجینگ برای پهنه بندی اسیدیته روش Ordinary با RMS 29/. و روش Probability با RMS 62/0 برای ارزیابی شوری انتخاب گردید. در گام بعدی برای انتخاب مدل برتر بین روش های انتخابی Ordinary و Probability و روش IDW مقایسه ای برقرار گردید و نتایج آن نشان داد که برای هر دو پارامتر اسیدیته و شوری روش IDW به ترتیب با RMS 21/. و 1/0 به عنوان دقیق ترین روش برای ارزیابی کیفی آب های زیرزمینی شهرستان حاجی آباد انتخاب گردید. در نتیجه روش معین نسبت به روش زمین آماری برای پهنه بندی تغییرات پارامترهای کیفی آب‌های زیرزمینی در منطقه مورد مطالعه مناسب‌تر می‌باشد.

روش معین ، زمین آمار ، آب‌ زیرزمینی، حاجی آباد، EC، PH

زهرا گرامی

مقدمه‌ای از کاربرد پیوستگی هیدرولوژیکی در تعیین محل ایجاد سطوح آبگیر باران

سامانه‌های سطوح آبگیر باران شامل روش‌هایی است که موجب جمع‌آوری یا تمرکز ریزش‌های جوی و رواناب‌های سطحی قبل از پیوستن به رودخانه‌های دائمی و ذخیره‌سازی آنها برای مصارف مختلف می‌شوند. با ایجاد این سامانه‌ها در دامنه ها، که محل اولیه تولید رسوب هستند، می توان گیاهان را استقرار و پایداری مناسبی در دامنه ها ایجاد کرد. در زمینه تعیین مکان مناسب جهت جهت احداث سامانه&#172:های استحصال آب باران، روش‌های مختلفی ارائه شده است که در این مطالعه، با بررسی 20 مقاله داخلی و خارجی، استفاده از پیوستگی هیدرولوژیکی برای تعیین محل ایجاد سطوح آبگیر باران، بررسی ‌شد. با توجه به اهمیت مدیریت پیوستگی رسوبات در مناطق مختلف به ویژه دامنه‌ها، انتخاب محل‌های سطوح آبگیر باران می‌تواند از طریق تعیین نقاط با میزان پیوستگی بالا انجام شود. با این اقدام می توان به تصمیم‌گیران کمک کرد تا با تأمین آب به موازات حفظ محیط‌زیست، اثرات منفی رسوبات را کاهش داد و به توسعه پایدار و مدیریت مستدام منابع آب کمک کرد.

استحصال آب، ذخیره رطوبت، رواناب، مکان‌یابی

فاطمه گروئی, دکتر محمدرضا عظیمی سردری

تخمین غلظت کلروفیل-a و دمای سطح آب در خلیج فارس و دریای عمان با استفاده از تصاویر سنجش از دور

خلیج فارس و دریای عمان از مهم‌ترین اکوسیستم‌های آبی جهان هستند. کیفیت آب این دو منطقه به دلیل عوامل مختلفی مانند توسعه صنعتی، آلودگی و تغییرات آب و هوایی در حال کاهش است. روش‌های سنتی اندازه‌گیری غلظت کلروفیل-a ناخوشایند، پیچیده و زمان‌بر هستند. سنجش از دور با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای می‌تواند به‌طور دقیق و در زمان واقعی غلظت کلروفیل-a را اندازه‌گیری کند. هدف از این پژوهش تخمین غلظت کروفیل-a و دمای سطح آب در خلیج فارس و دریای عمان با استفاده از تصاویر سنجش¬از دور می¬باشد. در این پژوهش به¬ترتیب غلظت کلروفیل-a و دمای سطح آب در خلیج-فارس و دریای عمان با استفاده از تصاویر سنتینل-2 و تصاویر مودیس بررسی شد. نتایج نشان داد در فصل زمستان با کاهش دما کلروفیل-a رو به افزایش است و همینطور در فصل بهار با افزایش دمای آب، کلروفیل رو به کاهش است.

کیفیت آب، کلروفیل-a، دمای سطحی آب، خلیج¬فارس، سنجش¬ازدور

شقایق امیری توسلی, شقایق امیری توسلی

تحلیل فراوانی بارش در بندرعباس

در این تحقیق برآورد حداکثر بارش محتمل رخ داده در حوضه آبخیز شهری شهرستان بندرعباس است. و از داده های بارش بیشینه روزانه در ایستگاه شهرستان بندرعباس طی دوره آماری 1371 تا 1399 استفاده گردید. همچنین از دو روش تحلیل فراوانی و حداکثر رگبار محتمل با استفاده از روش هرشفیلد استفاده شد. بر اساس نتایج مقدار حداکثر بارش روزانه مشاهده شده در ایستگاه سینوپتیک بندرعباس 110.5 میلی متر بوده که بر اساس روش تحلیل فراوانی در نرم افزار ایزی فیت نتایج نشان داد که این مقدار بارش دارای دوره بازگشت بالغ بر 100 سال بوده در حالیکه حداکثر بارش با دوره بازگشت 100 ساله در این حوضه آبخیز شهری 177.6میلیمتر برآورد گردید. با استفاده از روش هرشفیلد حداکثر بارش محتمل در منطقه 117.94میلیمتر براورد گردید که در مقایسه با مقدار بارش مشاهه شده در آبخیز، روش تحلیل فراوانی می&amp:#172:تواند روش دقیق&amp:#172:تری باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند برای مدیریت هرزآب های شهری مفید واقع شود.

رگبار طرح، حداکثر بارش محتمل، CDF، FBS و PMP، شهرستان بندرعباس

عاطفه روانپاک, عاطفه روانپاک, یحیی اسماعیل پور

&amp:amp:quot:اهمیت و کاربردهای برداشت آب باران: یک نگاه جامع&amp:amp:quot:

اهمیت و استفاده موثر از آب یکی از اساسی&amp:amp:#172:ترین الزامات برای تداوم فعالیت&amp:amp:#172:های حیاتی است. هر روز اهمیت بیشتری پیدا می&amp:amp:#172:یابد. رشد جمعیت و صنعتی شدن برنامه&amp:amp:#172:ریزی نشده مصرف آب موجود را تسریع می&amp:amp:#172:کند. با این حال خشکسالی، در نتیجه تغییرات آب و هوایی، تهدیدی برای منابع آبی است. عواملی مانند پایان&amp:amp:#172:پذیری منابع آبی، رشد سریع جمعیت، صنعتی شدن برنامه ریزی&amp:amp:#172:نشده، و خشکسالی تمایل به منابع آبی جایگزین را افزایش می&amp:amp:#172:دهد. برداشت آب باران بر اساس اصل، استفاده از آب بارانی است که پس از ذخیره سازی به مناطق می ریزد. آب جمع آوری شده از طریق برداشت باران می تواند در بسیاری از مناطق مختلف مانند آبیاری کشاورزی، آبیاری چشم انداز و مصارف خانگی مورد استفاده قرار گیرد. در این مقاله به توضیح اجمالی در باب اهمیت طبقه بندی روش&amp:amp:#172:های جمع آوری آب باران می&amp:amp:#172:پردازیم و موارد مصرف و جمع آوری آنها را بررسی می&amp:amp:#172:کنیم

برداشت آب باران، سازه های جمع آوری آب باران، تکنیک های برداشت آب باران، منبع آب جایگزین

حسن خسروی, هادی اسکندری دامنه, حامد اسکندری دامنه, حسن خسروی, شهرام خلیقی سیگارودی

بررسی تغییرات خشکسالی هواشناسی در کشور ایران با استفاده از داده‌های ماهواره CHPRIS

در سال‌های اخیر تغییرات اقلیمی از جمله کاهش بارندگی باعث افزایش شدت و مدت انواع خشکسالی شده که اثرات متعددی بر زندگی بشر و محیط زیست گذاشته است. از این رو با توجه به محدودیت ایستگاه‌های هواشناسی، برآورد دقیق بارندگی برای بررسی تغییرات آن بسیار مهم است. هدف مطالعه حاضر بررسی روند تغییرات متوسط بارندگی و خشکسالی سالانه در بازه زمانی 1981 تا 2022 با استفاده از داده‌های پایگاه CHIRPS می‌باشد. بررسی روند تغییرات بارندگی نشان دهنده روند کاهشی بارندگی در این بازه زمانی 41 بوده که مقدار این متوسط در سال 1981 حدود 240 میلی‌متر می‌باشد، این در حالی است مقدار این متوسط این پارامتر در سال 2020 حدود 200 میلی‌متر گزارش گردید. بررسی کلاس‌های خشکسالی نشان داد که کلاس‌های خشکسالی متوسط و نزدیک به نرمال افزایشی بوده؛ این درحالی است که کلاس‌های مرطوب متوسط و خیلی مرطوب و خیلی خیلی مرطوب در این بازه زمانی کاهشی است. از آنجایی این تحقیق خشکسالی را در مبنا پیکسل برای کل کشور ایران بیان می‌نماید؛ از این رو با استفاده اطلاعات این مطالعه می‌توان روند تغییرات بارندگی و خشکسالی را در بازه زمانی طولانی مورد بررسی قرار داد و تمهیدات لازم را در برخورد با این پدیده انجام داد.

بارندگی، پایش خشکسالی، مناطق خشک، تغییرات اقلیمی

مریم مریم عباس زاده, مجید پوربلیغی, علی بابایی, احسان درویشی

بررسی سه مورد از اجرای موفق احداث سامانه های آبگیر باران در شرق استان هرمزگان

اجرای پروژه&#172:های سامانه&#172:های آبگیر هزینه مناسب و قابل توجیهی دارد و به علت تقویت پوشش گیاهی حوزه آبخیز، کنترل آب&#172:های جاری، تقویت آب&#172:های زیرزمینی و کاهش فرسایش و هدررفت خاک با اقدامات ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری هم&#172:راستایی دارد. برخی از سامانه&#172:های موفق دراستان هرمزگان مانند چاله فلسی&#172:های حوزه آبخیز باغک سرنی، هلالی&#172:های آبگیر ساحلی سیریک و سامانه&#172:های لوزی شکل آبخیر حوزه آبخیز دهگین از نمونه پروژه&#172:های موفق احداث سامانه&#172:های آبگیر بوده است که در تقویت منابع خاک، آب و پوشش گیاهی بسیار مثمرثمر بوده است و ذکر عوامل موفقیت این اقدامات می&#172:تواند تجارب سودمندی در اختیار قرار دهد. بررسی عوامل مختلف نشان داد میزان شیب کمتر از 5 درجه، بافت خاک ریزدانه و جهت باد جنوب غربی در تمام پروژه&#172:ها یکسان است. همچنین طراحی کارشناسی شده احداث سامانه&#172:ها با توجه به شرایط ویژه حوزه و استفاده از تجربه کارشناسان خبره در میزان موفقیت پروژه مهم می&#172:باشد. در پروژه&#172: هلالی&#172:های آبگیر ساحلی سیریک انتخاب بندهای با قطر بسیار بزرگ دیوار حافظتی مؤثری برای رویش نهال در برابر گرم&#172:بادهای ساحلی ایجاد کرده است. در پروژه حوزه آبخیز دهگین نیز احداث سامانه&#172:های لوزی شکل و قرار دادن بذرها در زاویه پایینی لوزی در گودال&#172:های مناسب بر روی دامنه&#172:های با شیب ملایم به موفقیت پروژه و تثبیت پوشش گیاهی کمک کرده است.

هلالی آبگیر، حفاظت خاک، قطر هلالی، بندخاکی

افشین یوسف گمرکچی

بررسی قابلیت فناوری‌های سنجش از دور در شناسایی عرصه های آسیب‌پذیر باغستان سنتی شهر قزوین

باغستان سنتی قزوین مجموعه باغاتی است که به صورت یک پهنه پیوسته در شرق، جنوب و غرب شهر قزوین گسترده شده است و تا حدود نیم قرن پیش، قبل از آنکه قسمت شمالی آن تخریب شود و زیر ساخت و ساز برود، حلقه سبزی به دور شهر قزوین بود. مساحت باغستان سنتی قزوین حدوداً 3000 هزار هکتار بوده است. نابودی قسمت شمالی باغستان سنتی قزوین، توسعه شهری و روند‌های حاکم بر اقتصاد سیاسی زمین شهری در دهه گذشته به سمتی رفته است که قسمت شرقی باغستان سنتی را به نابودی می‌کشاند و با این روند پیش‌بینی می‌شود در آینده چیزی از باغستان باقی نماند؛ بنابراین حفاظت و آسیب شناسی عرصه های تخریب پذیر باغستان سنتی یکی از موضوعات چالشی در محدوده شهری قزوین می‌باشد. در تحقیق حاضر قابلیت فناوری‌های سنجش از دور در شناسایی عرصه های آسیب‌پذیر باغستان سنتی شهر قزوین مورد بررسی قرار گرفته است.

باغات سنتی، سنجش از دور، شاخص پوشش گیاهی، قزوین.

حبیب اعتمادی, ح

روش های استحصال آب باران جهت توسعه پوشش گیاهی در مناطق خشک

مناطق خشک با بارندگی کم و نامنظم تعریف می شوند. بارانهاي مناطق خشک، عمدتا شدید و رواناب ناشي از آنها به سیلاب تبدیل گردیده و ازدسترس خارج مي شود.این سیلاب ها نه تنها خسارات زیانباري را به امور زیربنایي وروستاها تحمیل مي نمایند وباعث خسارات مالي وجاني مي گردند،بلکه سبب فرسایش خاك و ازدست رفتن اراضي حاصلخیز نیز ميشود. از آنجایی که پوشش گیاهی جزء اصلی بازسازی اکوسیستم‌های خشک است، یکی از محدودیت‌های اصلی برای احیای موفقیت‌آمیز آن، عدم وجود رطوبت کافی خاک برای رشد گیاه می باشد. ساخت سطوح آبگیرباران به منظورذخیره نزولات آسماني وبهره برداري مناسب ازبارندگي جهت ایجادپوشش گیاهي و بهبود محیط زیست، روش مناسبي براي مناطق كم باران به خصوص نواحي خشک محسوب ميشود. تکنیک های استحصال آب باران جهت توسعه پوشش گیاهی در مناطق خشک در سه دسته اصلی ریز حوضه ، بزرگ حوضه و برداشت سیل قرار می گیرند. در این مقاله از روشهای ریز حوضه؛ برداشت آب بین ردیف ها، حوضه های رواناب کوچک، مسکات، خاکریزهای نیم دایره، حوضچه های نفوذ، باغ های باران و ترانشه های نفوذی و از روش های بزرگ حوضه؛ استفاده از رواناب ورقه ای / شیاری دامنه،سیستم جسور ، انحراف جریان زودگذر و از روش برداشت سیل ،سیستم پخش آب تشریح گردیده اند. با استفاده ااز این تکنیک ها علاوه برذخیره نزولات آسماني؛ توسعه پوش گیاهی ، كاهش تبخیر و همچنین کنترل فرسایش خاک حاصل می گردد .

روش های استحصال آب باران، توسعه پوشش گیاهی، مناطق خشک

سمیرا بناوند

تحلیل رگبار طرح در آبخیز شهر رودان

یکی از مولفه های مهم در مدیریت منابع آب، حداکثر بارش محتمل )PMP ) می باشد. که از مسائل مهم در طراحی سازه های آبی به شمار می آی د. یکی از مناسب ترین روش های آماری برآورد PMP روش هرشفیلد است. هدف اصلی این تحقیق برآورد حداکثر بارش محتمل رخ داده در حوضه آبخیز شهری رودان است. در این تحقیق از داده های بارش بیشینه روزانه در ایستگاه رودان طی دوره آماری 1381 تا 1399 استفاده گردید. بر این اساس از دو روش تحلیل فراوانی و حداکثر رگبار محتمل با استفاده از روش هرشفیلد استفاده شد. یکی از پارامترهای مهم طراحی سازه های هیدرولیکی، رگبار طرح میباشد که از روی منحنی های شدت- مدت – فراوانی ) IDF )برای دوام و دوره ی بازگشت معین استخراج میشود. بر اساس نتایج مقدار حداکثر بارش روزانه مشاهده شده در ایستگاه سینوپتیک رودان 174 میلی متر بوده که بر اساس روش تحلیل فراوانی در نرم افزار ایزی فیت نتایج نشان داد که این مقدار بارش دارای دوره بازگشت بالغ بر 100 سال بوده در حالیکه حداکثر بارش با دوره بازگشت 100 ساله در این حوضه آبخیز شهری 180 میلیمتر برآورد گردید

روش هرشفیلد، رگبار طرح، دوره بازگشت

عاطفه روانپاک, عاطفه روانپاک, یحیی اسماعیل پور

تحلیل خوشه&amp:#172:ای حوضه&amp:#172:های آبخیز با تأکید بر پارامتر زمان تمرکز (مطالعه موردی: استان هرمزگان)

شناسایی زیرحوزه‌های آبخیز با همگنی اولین گام حیاتی در تعمیم نتایج مطالعات محیطی به مناطق مختلف می‌باشد. هدف این تحقیق، بررسی همگنی 81 زیرحوضه&amp:#172:آبخیز خط ساحلی استان هرمزگان از نظر پارامتر زمان تمرکز (کرپیچ، چاو، کالیفرنیا، برانسی ویلیامز و هات وی) با استفاده از روش تحلیل خوشه‌ای سلسله مراتبی و نرم افزارهای ArcGIS 10.8 و SPSS 27 می‌باشد. در این پژوهش، خصوصیات فیزیوگرافیک جهت محاسبه زمان تمرکز برآورد گردید و سپس پارامترهای زمان تمرکز با استفاده از روابط تجربی محاسبه شدند. داده‌ها با استفاده از روش Z-Score استاندارد شدند و مناطق همگن با استفاده از روش تحلیل خوشه‌ای سلسله مراتبی مشخص گردیدند. تعداد مطلوب خوشه برای منطقه مورد مطالعه 6 خوشه تخمین زده شد. بر اساس نمودار دندروگرام، زیرحوزه‌های همگن به 6 دسته تقسیم شدند. زیرحوضه های همگن 1(0، 18، 27، 37، 39، 43، 45، 61، 62، 76، 87، 89، 90 و 95) ، زیرحوضه های همگن 2(1، 67، 69 و 83) ، زیرحوضه های همگن3( 2،3، 16، 25، 28، 53، 58، 75، 80، 85 و 86 )، زیرحوضه همگن 4( 4، 14، 17، 20، 22، 46، 79، 93 و 94) زیرحوضه&amp:#172:های همگن 5 (51، 19، 26، 50، 55، 60، 63، 64، 66، 68، 73 و 84) و زیرحوضه&amp:#172:های همگن 6 (10، 13، 15، 21، 23، 24، 29، 30، 31، 32، 33، 34، 40، 41، 44، 48، 49، 51، 54، 56، 59، 70، 71، 72، 74، 77، 78، 81، 82، 88 و 92) مشخص شدند. در نهایت، میزان شباهت زیرحوزه‌های آبخیز ارزیابی گردید.

تحلیل&amp:#172:خوشه&amp:#172:ای، سلسله مراتبی، دندروگرام، زمان تمرکز، زیرحوضه آبخیز

غلامرضا رهبر

مروری بر برخی از روش‌های سنتی بهره برداری از آب باران و سیلاب در استان گلستان

چکیده سالانه افزون بر 50 ميليارد متر مكعب سيلاب رودخانه‌هاي سرزمين ما به هدر مي‌رود و زيان مالي و تلفات ناشي از آن به ميلياردها و دهها نفر بالغ مي‌گردد. اين در حالي است كه نزديك به 90 درصد پهنه سرزمين ما با كمبود آب روبرو است. مردمان مناطق خشك و نيمه خشك به منظور تامين آب مورد نياز خود براي مصارف كشاورزي، شرب و خانگي مجبور هستند از آب حاصل از بارش‌ها استفاده كنند،آنها از ساليان دراز خود را با محيط سخت و خشناین مناطق سازگار كرده‌اند.جمع‌آوری آب‌باران یک روش و گزینه‌ای جذاب و کارآمد در مناطقی است که با کمبود آب و به علت دوری از منابع آب و همچنین به علت عدم وجود آب‌های زیرزمینی و قابل استفاده، مواجه هستند. استان گلستان يكي از استانهايي است كه به علل مختلف از كمبود آب سالم و حتي مورد نياز روزمره خود در بسياري از مناطق آن رنج مي برد، اين حالت در مناطق شمالي استان كه داراي اقليمي خشك است مزيد بر علت شده وهمه ساله با مشكل كم آبي و يا آلودگي آبهاي سطحي و زير سطحي مواجه مي باشد.مرسوم‌ترین روش برای جمع‌آوری آب باران در میان اهالی ترکمن‌صحرا به‌منظور تأمین آب شرب، لاری‌ها هستند. هم‌اکنون نیز در بسیاری از روستاهای ترکمن‌نشین این لاری‌ها هستند که آب شرب را فراهم می‌کنند. لاری آب‌انباری است که ذخیره آب آن از محل بارش نزولات جوی تأمین می‌شود. ايجادسوما (Sowma) که یک نمونه از بندسـار می‌باشد،از جملهدیگر اقداماتیاست که درنواحيخشك و نیمه خشکبرايتامينمنابعآبيوهمچنينبهينهسـازيزيرسـاخت زراعي (خاك) در استان گلستان به‌كارگرفتهشدهاست. سوماها،يکی دیگرازروشهایسنتیمتداولاست که با ایجاد موانعی در مقابل مسیل‌ها برای جمع‌آوری آب و سیلاب مورد استفاده قرار می‌گیردوبهمنظوراستفادهبهينهازعواملمحيطیدرمتعادلکردنزيرساخت&#172:هایطبيعیواقتصادیکارآمد می‌باشد، و برای کاشت خربزه، هندوانه، کنجد، نخود و آفتابگردان مورد استفاده قرار می‌گیرد.اينروشازقديمالايامدرنواحیباريزشجویمحدودوعموماشدیدوبرخوردارازتوپوگرافیمساعد،متداولومورداستفادهبودهاست.دراینبخشازاستان گلستانبهعلتمیزانبارندگیسالانه پایین،کشاورزیدیمبا مشکل مواجه استوکمبودآبمهمترینعاملمحدودکنندهتوسعهکشاورزیاست.حوزه آبخیز اترک و مناطقی مانندغنچه حسن، آجی سوو مراوه تپه ازجملهنواحیشمالگلستاناستکهدرآنشبکه‌هایسنتیسوماهاوجودداشتهوهمچنانموردتوجهاهالیاستونقشمهمخودرادرتولیداتکشاورزیمنطقهایفامی‌نمایند. با توجه به اینکه بیش از 400 هزار هکتار از سطح استان گلستان با اراضی لسی پوشیده شده و مناسب این روش می‌باشد، در این بررسی به آنها خواهیم پرداخت.

سیلاب، لاری، سوما، استان گلستان

سحر عبدالهی, سمیه بهرامی

بررسی روند تغییر اقلیم با استفاده از شاخص‌های حدی دما و بارش در آبادان

تغییر اقلیم امروزه یک مسئله‌ی جهانی است و به دلیل اثرات مخربی که بر بخش‌های مختلف زندگی جوامع دارد مورد تحقیق پژوهشگران زیادی قرار گرفته است. در این تحقیق روند تغییرات اقلیمی با استفاده از مطالعه‌ی شاخص‌های حدی بارش و دما در شهر آبادان بررسی گردید. نتایج حاصل از آزمون من‌کندال نشان داد در میان شاخص‌های باران، تنها شاخص R95pTOT روند کاهشی و معنی‌دار دارد و در بین شاخص‌های دمایی، دو شاخص SU و TNx روند افزایشی و معنی‌دار را نشان دادند. اگرچه تغییرات دو شاخص SU و TNx نشانه‌هایی از افزایش دما و تغییر اقلیم طی دوره آماری 1966 تا 2015 را نشان می‌دهد، اما به‌طور قاطع نمی‌توان مدعی وجود تغییر اقلیم در منطقه شد زیرا در بروز تغییر اقلیم عوامل کنترل کننده‌ی دیگری نیز موثر هستند. اما در هر صورت روند تغییرات معنی‌دار در دو شاخص مذکور احتمال وجود تغییر اقلیم را تقویت می‌کند.

آزمون من کندال، تست پتیت، شاخص‌های دما و بارش، تغییر اقلیم

بهنام محمدپور, بهنام محمدپور

بررسی روند تغییر اقلیم با استفاده از شاخص‌های حدی دما و بارش در بم

اثرات تغییر اقلیم می‌تواند تقاضای آب در بخش کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین بررسی این موضوع می‌تواند کمک شایانی در جهت مدیریت بهینه‌ی منابع آب باشد. در این پژوهش تغییرات شاخص‌های حدی بارش و دما طی دوره آماری 1966 تا 2015 در شهر بم مورد بررسی قرار گرفت. طبق نتایج حاصل از آزمون من‌کندال، هیچ یک از شاخص‌های بارش روند معنی‌داری را نشان ندادند اما در میان شاخص‌های دمایی 5 شاخص (FD, SU, TX90p, TNn, TN10p ) تغییرات معنی‌داری را نشان دادند که این تغییرات در مورد دو شاخص FD, TN10p از نوع کاهشی و در مورد سه شاخص دیگر از نوع افزایشی بود. بنابراین نشانه هایی از روند افزایش دما در منطقه مشاهده می‌شود. لذا با توجه به اینکه بخش مهمی از اقتصاد منطقه به کشاورزی اختصاص دارد باید در جهت مدیریت مناسب منابع آب موجود اقدامات لازم صورت پذیرد زیرا افزایش دما بر نیاز آبی منطقه اثرات منفی دارد.

آزمون من کندال، تست پتیت، ، شاخص‌های حدی، تغییر اقلیم

مسعود گودرزی, مسعود گودرزی, برومند صلاحی, زینب قدرتی

پیش¬بینی امواج گرمایی در شهرستان زنجان با استفاده از مدل Lars-WG

موج¬های گرمایی یکی از مهمترین بلایای آب و هوایی است که پیامدهای زیست محیطی را بر طبیعت بر جای می¬گذارد. بر این اساس هدف اصلی پژوهش پیش¬بینی امواج گرمایی شهرستان زنجان در بازه¬ی زمانی 1444-1425 توسط مدل مولد آب و هوائی Lars-WG در دو مدل HadCM3 و BCM2 با سناریو A1B قرار گرفته است که پس از آماده سازی و کنترل کیفی، داده¬ها به صورت روزانه وارد نرم افزار لارس شده و خروجی مدل پس از صحت سنجی توسط روش¬های آماری، برای تحلیل موج گرمایی با استفاده از شاخص بالدی آماده شده است. نتایج پژوهش نشان می¬دهد که در زنجان بر اساس دو مدل BCM2 و HadCM3 موج کوتاه در بازه روند افزایشی داشته است و بیشترین فراوانی موج کوتاه در ماه¬های فروردین و اردیبهشت نیز بیشتر شده است و در نتیجه با توجه به پیش¬بینی مدل، بر تعداد روزهای گرم افزوده می¬شود بنابراین می¬توان نتیجه گرفت که از پیش¬بینی مدل، جهت بازسازی داده¬ دمای حداکثر در دوره گذشته و چگونگی ادامه یافتن این روند در آینده می¬توان بهره جست.

امواج گرمایی، پیش¬بینی، شاخص بالدی، شهرستان زنجان، مدل لارس

مسعود گودرزی, مسعود گودرزی, عبدالرضا بهره مند, ناهید نظرزاده

تغییرات پارامترهای اقلیمی حوزه آبخیز طالقان با استفاده از ریز مقیاس نمایی مدل Lars– WG

مدل های مولد آب و هوایی یک ابزار قوی برای مطالعه و ارزیابی خطر تغییراقلیم و بروز دوره های خشک، بارش های رگباری و وقوع سیلاب است و ابزاری برای تصمیم گیری ها و برنامه ریزی های بلند مدت اقتصادی ، اجتماعی و کشاورزی می باشند. بر همین اساس مدل های شبیه سازی گردش عمومی جو ((GCM توسعه یافته اند . LARS–WG یکی از مولد های داده های تصادفی هواشناسی می باشد که برای تولید داده های بارش روزانه ، تابش روزانه و درجه حرارت های حداکثر و حداقل روزانه در یک ایستگاه تحت شرایط اقلیمی حاضر و آینده به کار می رود. در این تحقیق ابتدا کارایی مدل LARS-WG جهت ارزیابی پارامترهای اقلیمی حوزه آبخیز طالقان استان البرز در ایستگاه سینوپتیک مهرآباد مورد بررسی قرار گرفته و پس از اطمینان از صحت و ارزیابی آن ، داده های مدل گردش عمومی جفت شده جوی - اقیانوسی HADCM3 با به کارگیری مدل LARS-WG طبق سناریوی A1B (سناریوی حدواسط) تأیید شده IPCC ریز مقیاس شده و تغییرات فصلی بارش ، حداقل دما ، حداکثر دما و ساعت آفتابی حوزه آبخیز طالقان استان البرز در دوره 2099-2080 مورد بررسی قرار گرفت . نتایج نشان داد که بیشترین تغییرات بارش مربوط به فصل پاییز می باشد که برابر با27/29 می باشد و همچنین بیشترین تغییرات مربوط به دمای کمینه و بیشینه مربوط به فصل تابستان می باشد که برای دمای کمینه برابر98/15و برای دمای بیشینه برابر با 58/15می باشد . تغییرات مربوط به ساعت آفتابی جزئی می باشد و بیشترین تغییر مربوط به فصل تابستان می باشد و برابر با 05/2 می باشد .

LARS-WG ، HADCM3 ، ریز مقیاس نمایی ، طالقان

مسعود گودرزی, مسعود گودرزی, علیرضا شکیبا, شهباز قیم

بررسی تاثیر اقلیم بر سوانح راه آهن در منطقه زاگرس: ناحیه دورود

مطالعات انجام شده در ارتباط با عدم تعادل دامنه¬ای نشانگر این مهم است که ریزش¬های دامنه¬ای به صورت تصادفی رخ نمی¬دهند. بر این اساس مناطق دارای ریسک بالای ریزش می¬توانند بر مبنای شواهد اقلیمی و ژئومورفولوژیکی موجود شناسایی و طبقه بندی شوند. بنابراین می¬توان نقشه ریسک ریزش¬های دامنه‌ای را که عمدتا نتیجه فرسایش دامنه¬های پرشیب هستند با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه کرد. ریزش¬های دامنه¬ای از جمله مهم¬ترین مخاطرات طبیعی در نزدیکی ترانشه¬ها، خطوط حمل و نقل ریلی و راه¬های دسترسی بین شهری در مناطق کوهستانی می‌باشند. ریزش سنگ¬ها در دامنه¬های کوهستانی عمدتا تحت تاثیر عوامل اقلیمی، ژئوموفولوژیکی یا بیولوژیکی است که با ایجاد تغییر در فرآیندهای تاثیرگذار بر پوشش¬های سنگی دامنه¬های پرشیب ریزش¬های احتمالی را ترغیب می¬کنند. به عبارت دیگر مجموعه عوامل مذکور به طور مستقیم از فعالیت¬های اقلیمی، ژئومورفولوژیک و انسانی منطقه که تعادل دامنه¬ای را بر هم می¬زنند تاثیر می‌پذیرند. در این ارتباط برخی از عوامل مذکور شامل: بارش، فرسایش مواد و لایه¬های محاط سنگ¬ها در نتیجه بارش¬های سنگین، فرآیند دوره¬ای ذوب و انجماد در آب و هوای سرد و ارتفاعات، هوازدگی شیمیایی و فیزیکی سنگ¬ها، رشد ریشه گیاهان و وزش بادهای شدید می¬باشند. در پژوهش حاضر با استفاده از سیستم تصمیم-گیری چند معیاره فازی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی اقدام به تهیه نقشه ریسک ریزش¬های دامنه¬ای در محدوده مسیر ریلی دورود تا اندیمشک شد. برای انجام این کار از 8 معیار (1) گسل، (2) لایه زمین¬شناسی، (3) ارتفاع، (4) شیب، (5) متوسط اختلاف دمای روزانه، (6) کاربری اراضی، (7) میزان بارش و (8) تراکم شبکه زهکشی در راستای تهیه نقشه ریسک ریزش استفاده شد. در همین ارتباط در جهت بررسی اثر اقلیم بر سوانح ریلی از نوع سنگ¬ریزش و تهیه نقشه¬های ریسک فصلی از شاخص¬های اقلیمی بارش و اختلاف درجه حرارت به صورت فصلی استفاده شد. در نهایت پس از انجام مقایسات زوجی و تلفیق داده¬های مذکور در قالب سیستم اطلاعات جغرافیایی نقشه ریسک ریزش¬های دامنه¬ای بر مبنای ارزش دهی 0 تا 1 تهیه گردید.

ریزش دامنه¬ای، نقشه ریسک ریزش، سيستم اطلاعات جغرافيايي، سيستم‌هاي تصميم¬گيري چند معياره، Fuzzy Analytical Hierarchy Process

مسعود گودرزی, بتول باهک, مسعود گودرزی, سمیه عربلو

ارزیابی نیازهای سرمایشی و گرمایشی استان اصفهان با استفاده از مدل های آماری

مطالعات انرژي مورد استفاده جهت تامین نیازهای سرمايش و گرمايش ساختمان ها در ايران بخش مهمی از مصارف انرژي را شامل مي شود. برآورد ميزان نیاز به انرژي سرماساز و گرماساز با هدف كاستن از اتلاف انرژي و تامين نیازهاي سرمايشی و گرمايشی در هر منطقه اهمیت ویژه ای دارد. نيازهای سرمايشی و گرمايشی بر حسب درجه-روز بيان می شود و يکی از مناسب ترين فاکتورها برای تعيين کميت تقاضای انرژی مورد نياز در ساختمان می باشد. پژوهش حاضر به منظور برآورد نیازهای سرمایشی CDD و گرمایشی HDD شهرهای استان اصفهان با استفاده از داده های روزانه، ماهانه و سالانه ایستگاه های سینوپتیک طی دوره آماری 2010- 1991، بر اساس دماهای آستانه پیشنهادی سازمان هواشناسی کشور انجام شده است. تغییرات موجود در سری های زمانی HDD، CDD و ارتباط بین مقادیر نیازهای سرمایش و گرمایش با ویژگی های جغرافیایی مانند طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا با هر ایستگاه با استفاده از رگرسیون برآورد شده است . پهنه بندی و تحلیل های فضایی مقادیر نیاز به سرمایش و گرمایش در محیط GIS و با روش درونیابی IDW انجام و میزان نیاز به مصرف انرژی در دوره های سرد و گرم سال برای هر پهنه محاسبه شده است . نتایج بررسی ها نشان داد ایستگاه های خورو بیابانک، کاشان و اردستان به ترتیب بیشترین نیاز سرمایشی را دارا می باشند ودرمحدوده اقلیم گرم (C4) قرار گرفته اند. داران، گلپایگان و شهرضا نیز به ترتیب بیشترین مقادر درجه-روز نیاز گرمایشی را در منطقه مورد مطالعه دارا می باشند و در گروه اقلیمی سرد (H5) واقع شده اند. نیاز سرمایشی و گرمایشی در ماه های ژانویه و ژوئیه نسبت به سایر ماه های سال بیشتر است در استان اصفهان ژوئیه گرمترین و ژانویه سردترین ما های سال هستند. از دیدگاه نیازهای گرمایش و سرمایش سه طبقه اقلیمی در این منطقه قرار دارد تمام ایستگاه های دارای روند افزایشی در نیاز سرمایشی و روند کاهشی در نیاز گرمایشی بوده است.

استان اصفهان، درجه- روز نیازهای سرمایشی و گرمایشی، سینوپتیک، GIS